Column

Asscher komt dicht bij staatsdwingelandij

"Veelzeggend voor de stand van zaken is dat het Kamerlid Kuzu de media opriep hem en Öztürk als Nederlanders te zien." Beeld ANP

De gemeenteraad van de Amerikaanse stad Seattle besloot begin oktober de naam van de jaarlijkse Columbusdag te veranderen in 'Dag van het inheemse volk'. De plaatselijke krant beschreef hoe na dit unaniem genomen besluit de aanwezige indianen 'lachend, huilend en zingend naar buiten trokken'. Een woordvoerder van hun gemeenschappen in Amerika noemde de naamsverandering "de bevestiging en de correctie van een historische fout, die het negatieve beeld van het inheemse volk van Amerika in stand heeft gehouden".

Seattle, een stad van ruim 600.000 overwegend blanke inwoners, ligt achtduizend kilometer bij Nederland vandaan, maar de verandering in de mentaliteitsgeschiedenis brengt haar dichtbij. Wat de figuur van Columbus daar losmaakt, is vergelijkbaar met het debat over Zwarte Piet hier. Seattle is niet de enige stad die tot naamsverandering is overgegaan. Minneapolis en Berkeley gingen haar voor. 'Columbus ontdekte Amerika' verandert geleidelijk in 'Amerika ontdekt Columbus'.

Dat gaat ook daar niet zonder slag of stoot. Voor veel Italiaanse Amerikanen is Columbus, afkomstig uit Genua, een held. Voor de inheemse Amerikanen is hij de man die vuurwapens en dodelijke ziektes meebracht die hun volk bijna uitroeiden. De erkenning van dat pijnlijke verleden staat voor hen voorop, net als voor de gemeenteraad van Seattle.

Weerstand
De discussies over Columbus en Zwarte Piet zijn uitdrukkingen van ingrijpende culturele veranderingen in de westerse wereld. Er is geen reden daarover geringschattend te doen. De weerstand tegen die veranderingen veroorzaakt sinds het begin van deze eeuw grote turbulentie in het politieke debat en werkt als stroomverdeler in de verhoudingen, zowel in Amerika als in Europa.

De breuk tussen de PvdA-fractie en de Turks-Nederlandse Kamerleden Selçuk Öztürk en Tunahan Kuzu is daarvan de jongste uitdrukking. En het zoveelste bewijs dat de oude volkspartijen zich met de veranderingen geen raad weten. In de kern komt de machteloosheid voort uit het onvermogen een brug te slaan tussen de oude en vertrouwde wereld en de nieuwe realiteiten.

CDA-fractieleider Buma schaarde zich in 2010 voluit achter de "bezorgde mensen die in de globaliserende wereld verlies van identiteit en gemeenschap ervaren". Vanuit dat motief verdedigde hij de samenwerking met de PVV, de scherpste politieke uitdrukking van de weerstand. De verlegenheid van deze keuze was dat Buma, een jaar later in het blad Christen Democratische Verkenningen, met geen woord repte over de vraag hoe de immigranten in de gemeenschap konden worden betrokken.

Averechts effect
Minister Asscher (PvdA) maakt in zijn integratiebeleid dezelfde eendimensionale keuze. Hij verlangt van de Turkse Nederlanders volledige aanpassing aan de cultuur hier en een exclusieve oriëntatie op Nederland. Om die reden is hij beducht voor beïnvloeding en druk vanuit Turkije. Hij gaat nog niet zover dat hij Turks-islamitische organisaties als Milli Görüs en de Gülenbeweging verbiedt, maar hij zet ze wel in de verdachtenbank door hen onder extra toezicht te plaatsen.

Het effect dat de minister beoogt, kon wel eens averechts zijn: voorbeeldige immigranten die zich door de vergaande druk vanuit de Nederlandse overheid op hun opvattingen en geloofsovertuiging van de samenleving afkeren. Daar komt een vraag bij. Is de Turks-Nederlandse gemeenschap zo in zichzelf gekeerd als de minister beweert of laat de ontvankelijkheid van het aankomstland te wensen over?

Opdringerig
Veelzeggend voor de stand van zaken is dat het Kamerlid Kuzu de media opriep hem en Öztürk als Nederlanders te zien. Per slot van rekening zijn zij hier opgegroeid en hebben ze hier gestudeerd en gewerkt. "Turkse parlementsleden zitten in Ankara, niet in Den Haag", zei Kuzu.

Tenslotte is het de vraag of de overheid zich wel zo opdringerig als Asscher aankondigt met verenigingen mag bemoeien. Er lijkt sprake van strijdigheid met twee van de belangrijkste grondrechten van burgers, de vrijheid van vereniging en de religievrijheid.

Er zal beslist ook wat aan te merken zijn op het optreden van de twee dissidente Kamerleden, maar de weg die minister Asscher nu met steun van de PvdA-fractie in de integratiekwestie opgaat, komt dichtbij wat Abraham Kuyper ooit 'dwingelandij van de staat' noemde. Met het bruuskeren van de 'soevereiniteit in eigen kring' zet hij een gevaarlijke tendens in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden