'Assad wacht af tot wij elkaar om zeep helpen'

Reportage | Gematigde rebellengroepen vallen de aan Al-Kaida gelieerde Isis aan

SYRIË/TURKIJE - Ambulances scheuren door de grensovergang tussen Syrië en Turkije. Vluchtende Syriërs stappen gauw opzij. In de verte klinkt geweervuur.

"We zitten binnen. De kogels vliegen door de straat. Het lijkt erop dat ze helemaal willen afrekenen met Isis." Aboe Ibrahim, een inwoner van Azaz vertelt over de telefoon over de gevechten tussen de meer gematigde rebellengroepen en Isis: 'de Islamitische Staat in Irak en Groot Syrië', een aan Al-Kaida gelieerde eenheid.

Al ligt Azaz maar een paar kilometer verderop, Ibrahim durft niet naar de grenspost te rijden. "Twee mannen bij mij in de straat zijn net omgekomen. Niet omdat ze vochten, maar ze zijn beschoten toen ze gewonden wilden wegbrengen."

De grenspost is in handen van gematigd islamitische rebellengroeperingen: rebellen die wel een islamitische staat willen, maar niet de radicale variant zoals Isis voorstaat. Veel inwoners van Noord-Syrië hebben al kunnen kennismaken met een prototype van zo'n extremistische staat. In diverse plaatsen had Isis de macht gegrepen en intimideerde de bevolking met ondermeer publieke zweepslagen en onthoofdingen. Ook veel van de ontvoeringen van westerse journalisten worden op het conto van Isis geschreven.

Lange tijd gedoogden de minder extreme rebellen het gedrag van Isis omdat die beweging zeer succesvol was aan het front, ondermeer met zelfmoordaanslagen. Maar in de loop van de tijd bleek dat veel Isis-leden een ander doel voorrang gaven: het in gang zetten van een islamitische heilstaat in de gebieden waar Assad was verdreven.

"Mijn zoon is bij Isis gaan vechten. Hij had al veel ervaring als sluipschutter. Maar Isis heeft hem alleen maar ingezet bij checkpoints", zegt Aboe Yahya, die in een vluchtelingenkamp woont dat op de grens ligt. Aboe Yahya is niet zijn echte naam. In de loop van de oorlog willen steeds minder Syriërs met hun werkelijke naam hun verhaal doen. Angst en paranoia zijn de afgelopen drie jaar alleen maar toegenomen.

Volgens hem heeft Isis, met veel buitenlanders in de gelederen, de volksaard van de Syriërs verkeerd ingeschat. Veel Syriërs, zeker in het noorden, zijn conservatief, maar niet extremistisch.

"Een deel van Isis is gewoon ingehuurd door Assad. Die heeft toch gezegd dat er rebellen zijn die eigenlijk voor hem werken? Dat zijn zij", zegt Yahya. "En nu vechten wij tegen elkaar in plaats van tegen Assad, dat is helemaal verkeerd natuurlijk."

Het aanvankelijke succes van Isis verklaart hij als volgt: "Ze passen overal dezelfde truc toe. Ze gaan in elke plaats op zoek naar de simpele mensen. Die vertellen ze over hun manier van geloven. Dan geven ze hen geld. Vervolgens zoekt Isis naar de meest gerespecteerde opstandeling van het Vrije Syrische Leger (gematigde rebellen) in die buurt en maakt hem zwart, waarna ze die eruit gooien."

'Aboe Abdullah', alweer een 'nom de guerre,' is zo'n gematigde rebel. Hij gelooft ook dat Isis een creatie is van Assad. "Die riep al meteen in het begin van de opstand dat hij tegen Al-Kaida vocht, toen dat nog nergens te bekennen was."

De gevechten tegen Isis vinden vooral plaats in de noordelijke provincies. "Toch is het onduidelijk of het een tijdelijk probleem is, of dat dit het einde van Isis inleidt", zegt Aboe Abdullah. Al eerder is er gevochten tegen de radicale Isis, maar nooit op zo'n grote en gecoördineerde schaal. Isis zou inmiddels hebben gedreigd zich terug te trekken van de frontlinies met Assad, om het gevecht met de andere rebellen aan te kunnen. Dat zou Assad enorm in de kaart spelen.

"Ik was net nog op visite bij familie in Aleppo", zegt Ahmed, op weg naar de veilige grensstrook. "Er zijn nu echt overal checkpoints. Maar wat mij vooral opviel was dat er vandaag helemaal geen aanvallen waren van Assad. Alsof die afwacht hoe wij elkaar om zeep helpen."

Isis, Jahbat al Nusra en Al-Kaida
De wortels van de Al-Kaida-organisatie Isis (de Islamitische Staat in Irak en Groot-Syrië) liggen in Irak, waar in oktober 2006 verschillende radicale soennitische groepen werden verenigd in de Islamitische Staat van Irak (ISI). Een daarvan was Al-Kaida in Mesopotamië; de oprichting daarvan had alles te maken met de gewelddadige dood enkele maanden eerder van zijn beruchte leider Aboe Moesab al-Zarkawi.

ISI werd geleid door een ex-veiligheidsagent van Saddam met de bijnaam Al-Baghdadi. Toen de emir in 2010 werd gedood, behield zijn opvolger die naam. Hij speelde op zijn beurt een grote rol in de oprichting van Jabhat al Nusra in Syrië. Maar toen de leider daarvan, Aboe Mohammed al-Golani, hem niet als zijn baas wilde erkennen, besloot de Irakees die groep op te heffen, overigens tegen de zin van Al-Kaida-leider Al-Zawahiri.

Al-Baghdadi droeg alle strijders op zich aan te sluiten bij de nieuw opgerichte Isis. Zo'n 65 procent van hen voldeed daaraan, maar de leider weigerde, waardoor de twee organisaties naast elkaar zijn blijven bestaan.

Isis betaalt zijn strijders 200 dollar per maand. Daardoor sloten zich naast de Al-Nusra-strijders tal van buitenlandse jihadi's aan bij Isis, die zich ontpopte tot de sterkste van de jihadi groepen in Syrië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden