'Assad is een duivel die weg moet'

De Syrische radio- en tv-presentator Ola Abas werkte voor de Syrische staatsomroep, tot ze niet er niet meer tegen kon. Nu woont ze in Parijs, om de waarheid over Basjar al-Assad te vertellen.

Het was niet één moment dat haar ertoe bracht, maar een optelsom van gruweldaden. Op 11 juli postte ze op Facebook een boodschap waarin ze uitlegde waarom ze brak met het regime. Een uur later propte ze, het hart in de keel, lukraak spullen en kleren in een tas en verliet haar appartement in Jaramana, een buitenwijk van Damascus.

"Ik moest voortdurend aan martelingen denken", vertelt Ola Abas op een Parijs caféterras. "Ik zag voor me hoe nagels werden uitgetrokken, kon nauwelijks ademen."

Abas (38) had gezien hoe haar aanval op 'Basjar', zoals ze hem altijd noemt, binnen een uur 250 'likes' opleverde. Maar ook hoe ze drie dreigboodschappen ontving op haar mobiel. Een ervan was van een vriendin op het werk, een lid van de Alawitische minderheid, net als zij. Twee waren afkomstig van wildvreemden. "Over de eerste maakte ik me geen grote zorgen. ik begreep maar al te goed waar zij zich druk over maakt. Maar die onbekenden waren natuurlijk geen Facebookvrienden. De snelheid van hun reactie maakte me onbeschrijflijk bang."

Ze dook onder bij vrienden, berichtte de vriendin van het dreigtelefoontje dat haar Facebookpagina waarschijnlijk gehackt was. Zo heeft ze de geheime dienst net genoeg zand in de ogen gestrooid, vermoedt zij, om de volgende dag om 8:00 uur de grens met Libanon zonder problemen over te steken. Haar naam stond tenminste niet op een lijst van gezochte personen. "Daarbij konden ze zich waarschijnlijk niet voorstellen dat iemand als ik ooit haar comfortabele bestaan zou opgeven."

Tot haar vlucht was alleen voor wie heel goed tussen de regels door las duidelijk hoe ze over de familie Assad dacht. "Ik drukte me uit zoals anderen bij de staatsomroep waar ik werkte dat soms ook deden. Als iemand zei 'er moet een oplossing komen' dan was dat al buitengewoon moedig, dat ging al veel te ver."

Abas, die de ene sigaret met de nadere aansteekt, is niet, zoals al veel is bericht, een grote ster in Syrië. "Ik was niet beroemd maar wel bekend, zo moet je dat zien." Ze werkte twee jaar voor het tv-ochtendmagazine 'Goedemorgen mijn land', maar was vooral veel te horen op de radio. Haar journalistieke carrière begon in 1999, een jaar voor Basjar zijn vader opvolgde. Abas adoreerde hem. "Zoals iedereen gek op hem was. Hij beloofde geweldige dingen, sprak over een nieuw Syrië, democratisering, bestrijding van corruptie, grote boeven zouden worden gestraft. Een jaar later begrepen we dat er niets zou veranderen. Nadat de opstand uitbrak ontdekte ik dat hij behalve een bedrieger ook nog een crimineel is."

Nu is Abas 'een van de twee of drie' Syrische journalisten die zich openlijk tegen Basjar heeft gekeerd. Dat het er niet meer zijn, komt doordat het een enorme stap is om een familie en een relatie achter te laten zoals zij heeft gedaan, zegt zij. "Ik heb het om die reden ook maanden uitgesteld."

Haar geliefde en haar moeder zijn pro-Basjar. Met beiden heeft zij geen contact meer. Haar moeder is dichteres, was vice-voorzitter van de officiële schrijversvereniging. Een betaalde functie - een klassieke methode van Arabische dictaturen om zich van de loyaliteit van intellectuelen te verzekeren.

Maar dochter Abas is nu vrij van de leugens. Het laatste jaar vertelden Abas en haar collega's dat er helemaal geen opstand was, dat de rebellen terroristen zijn, dat er een Israëlisch-Saoedisch complot was gesmeed tegen Syrië. "Het woord demonstranten was van het begin af aan verboden. Aanvankelijk moesten we zeggen 'mensen die de straat opgaan om wanorde te veroorzaken', daarna werd dat 'gewapende groepen', 'complotteurs' of 'terroristen'."

Haar dissidentie trok om twee redenen veel aandacht, constateert zij. Abas is Alawiet, van de sjiitische tak in de islam, net als de clan Basjar, en altijd profiteerde ze van de privileges die daarmee gepaard gingen. Alawieten die zich van Basjar afkeerden zijn er bijzonder weinig. En zij verkeerde in het hart van de propagandamachine. Abas zag bijvoorbeeld hoe een collega verdween die een pro-Assad demonstratie zo had gefilmd dat duidelijk was dat er weinig mensen op de been waren. Ze beschrijft hoe gesprekken met luisteraars altijd van tevoren werden opgenomen om ze vervolgens 'live' uit te zenden.

"Het gebouw van de staatsomroep zit vol afluistermicrofoontjes. Wie daar werkt, is zelfs bang om iets op te schrijven of te fluisteren. Het zal na mijn vertrek nog erger zijn geworden. Ik weet dat ze veel collega's bang hebben gemaakt."

Niemand is werkelijk voor Basjar, zijn macht is gebaseerd op angst en verder niets, verzekert Abas. "De Druzen, de christenen, mijn collega's: ze zijn allemaal bang. Basjar is een duivel die weg moet. Als hij op een miraculeuze manier toch blijft, dan zou dat betekenen dat we op een planeet van beesten leven, dat er geen humaan bestaan mogelijk is."

Op tafel ligt een krant van gisteren met een bericht over haar eigen wijk Jaramana. Hier wonen veel Druzen en christenen die pro-Assad zijn en de wapens hebben opgepakt tegen de rebellen. Er is net een aanslag met een autobom gepleegd. Niet door de rebellen maar door Basjar, weet zij zeker: "Het regime doodt mensen en zegt dan: kom hier, ik bescherm je. Zo werkt dat, zo proberen ze minderheden nog meer te binden."

Abas is moe, de ballingschap valt haar zwaar. Ze studeerde Frans in Damascus, maar worstelt met de taal die ze nu moet gebruiken. Ze woont in een opvanghuis voor vervolgde journalisten, het Maison des Journalistes. President Hollande is een buurman, hij heeft vlakbij in dezelfde straat nog altijd zijn appartement.

Vrijwel al haar tijd brengt Abas op Facebook door. Elke dag eet ze om de hoek in een Syrisch restaurant - dat zich afficheert als Libanees restaurant omdat die keuken, praktisch dezelfde als die van Damascus, bekend en gewaardeerd is in Frankrijk. De eigenaar - 'een erg islamitische jongen' - bleek een oud-studiegenoot. "Ik ben meer gaan eten van de heimwee", lacht ze. "Vooral de pâtisserie libanaise. Dat is zijn schuld."

Abas verwacht dat Basjar het niet lang meer volhoudt, ook al zijn westerse landen niet bereid de rebellen te helpen, zegt ze. Haar wantrouwen ten opzichte van machthebbers, wie dat ook zijn, is groot. Ook westerse democratieën misleiden burgers, zegt ze; zo is zij ervan overtuigd dat Al Kaida is uitgevonden door de Amerikanen om een eigen agenda uit te voeren.

Haar straatgenoot Hollande noemt zij een leugenaar. "Zijn woorden zijn in ieder geval niets waard. Als Hollande en anderen ons echt willen steunen, is het heel eenvoudig. De opstandelingen hebben wapens en een no-flyzone nodig."

Zodra het kan, wil ze terug, weer aan het werk en dan nu echt. Bang dat de revolutie een islamistische wending neemt, is ze niet. "De islam in Syrië is gematigd. Dat er nu toch fanatieke elementen opduiken komt door de repressie van Basjar."

Het zal tijd kosten om een democratie te worden na veertig jaar dictatuur van de Baath-partij, dat is zeker. "Hoe lang duurde het na de Franse revolutie van 1789 voor alles hier goed liep? We moeten dat avontuur, dat experiment met vertrouwen tegemoet zien."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden