Assad heeft weer een vijand minder

Top van machtige Syrische djihadistenbeweging Ahrar al-Sham weggevaagd bij bomaanslag

Hassan Aboud was een schimmige figuur, die zelden zijn ware intenties prijsgaf. Interviews gaf de djihadist niet vaak, maar wanneer hij dat deed, koos hij zijn woorden even zorgvuldig als zijn kleren, afhankelijk van het publiek. In interviews met de Arabische zenderAl-Jazeera liet hij zich interviewen in militair uniform en met een mitrailleur op zijn schoot. De thema's van het gesprek: djihad en de oprichting van een islamitisch kalifaat.

In een interview met de Engelstalige versie van Al-Jazeera even later, was een geheel andere Aboud te zien. Geen legertenue en wapen dit keer, maar een net pak en een suikerpot. Wat betreft de oprichting van een islamitisch kalifaat, hoefden de westerse kijkers zich geen zorgen te maken. Je moet het zien als een islamitische versie van Europese Unie, aldus Aboud.

Abouds dubbele tong

In Syrië ontploften de afgelopen drie jaar duizenden bommen, maar zelden had er één zoveel effect als die van dinsdagavond op de noordelijke stad Idlib. Bijna de hele top van de djihadistische beweging Ahrar al-Sham, een van de machtigste rebellenbewegingen in Syrië, werd tijdens een bijeenkomst in een fractie van een seconde weggevaagd. Er vielen 28 doden, onder wie het hoofd van de organisatie: de voormalige leraar Engels en djihadist Hassan Aboud. De dader van de aanslag is nog niet bekend.

In het buitenland hebben weinigen ooit gehoord van Ahrar al-Sham, mede door alle aandacht voor Islamitische Staat (IS) en Al-Kaida. Maar in Syrië geldt de beweging als een van de meest geduchte tegenstanders van het Assad-regime. De streng-salafistische strijdgroep trekt samen met Al-Kaida en het Vrije Syrische Leger op in de strijd tegen de twee grote vijanden: de regering van Assad en de extremisten van IS. Maar nu de beweging van haar top is ontdaan, ontstaat een nieuw machtsvacuum, met mogelijk grote gevolgen.

Ahrar al-Sham kampte al voor de dood van Aboud met grote problemen. In februari raakte de beweging in Noord-Syrië verwikkeld in een bloedige strijd met IS. De aanleiding was de moord op Abouds rechterhand door die organisatie. Bij de gevechten met IS kwamen honderden strijders van Ahrar al-Sham om het leven. Tegelijkertijd raakte de organisatie veel strijders kwijt door desertie: honderden liepen over naar de vijand en zworen trouw aan IS-kalief Aboe Bakr al-Baghdadi.

De dood van Abouds rechterhand had ook gevolgen voor de financiëen en de wapentoevoer vanuit het buitenland. Dat had alles te maken met de identiteit van de 'martelaar': het bleek namelijk te gaan om Khaled al-Souri, een doorgewinterde djihadist en voormalig vertrouweling van Al-Kaidaleider Ayman al-Zawahiri. De Amerikanen, die tot die tijd zelfs steun overwogen aan Ahrar al-Sham, waren verbijsterd over de verwevenheid met Al-Kaida en riepen alle met Ahrar al-Sham bevriende regeringen op om de steun aan de rebellenbeweging te staken.

Sommige landen, zoals Turkije en Katar, trokken zich daar niets van aan. Juridisch had het ook weinig gevolgen: de djihadistische groepering staat niet op westerse terreurlijsten. Door zich publiekelijk te distantiëren van Al-Kaida, wist Aboud onder een terreurvermelding uit te komen. Maar de samenwerking met Al-Kaida ging onverminderd door.

Uiteindelijk pakte Abouds 'dubbele tong' slecht voor hem uit. Zijn pogingen om gematigd over te komen, werden hem niet in dank afgenomen door zijn bondgenoten. Hij beloofde onlangs zelfs religieuze minderheden in Syrië te willen beschermen - een doodzonde onder de salafisten. Veel aanhangers van Ahrar al-Sham keerden hem daarop de rug toe.

Maar nu de djihadistische organisatie is onthoofd, doemt de vraag op: Hoe nu verder?

Alle partijen, behalve Ahrar al-Sham zelf, lijken van Abouds dood te profiteren. Al-Kaida zal een groot deel van de strijders van Ahrar al-Sham opvangen. De organisatie is al begonnen met het werven van Ahrar al-Shamstijders door de ideologische verwantschap te benadrukken. Op Twitter betuigen Al-Kaidaleiders hun respect voor de gesneuvelde djihadist met hashtag: 'Martelaarschap voor de Ahrar al-Shamleiderschap'.

Waarschijnlijk zal ook een deel van het Vrije Syrische Leger - wetend dat het geen kans meer maakt en deserteren naar Al-Kaida of IS een stap te ver vindt - de wapens neerleggen. Dat betekent minder vijanden voor president Assad.

En daarmee komt zijn ultieme wens uit: het verdwijnen van de 'gematigde oppositie'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden