ASIELZOEKERS-ONDERWIJS IN DRENTHE

Desolater plek lijkt haast niet denkbaar voor een basisschool. Aan één kant afgesneden van de bewoonde wereld door de autoweg naar Leeuwarden, verder omringd door kilometers weiland, ligt daar de christelijke basisschool 'uitgaande van de Vereniging voor christelijk onderwijs naar Gereformeerd belijden te Havelterberg'. In niemandsland.

FERRY EISELIN

Sinds 1991 zijn de leerlingen kinderen van asielzoekers, per busje aangevoerd uit diverse opvang- en asielzoekerscentra in Drenthe. Daarmee is het de enige 'gewone' school in Nederland die alleen voor asielzoekerskinderen is.

Zo desolaat als de plek lijkt ook de situatie waarin de school nu al jaren verkeert. In de noordelijke pers heet het dat het bestuur jarenlang een wanbeleid voerde; het geld dat het rijk speciaal uitkeert om asielzoekerskinderen aangepast onderwijs te geven, zou zijn opgepot omdat het bestuur een nieuwe christelijke school wilde stichten, waaraan nota bene helemaal geen behoefte is. Het zou zo erg zijn, dat de leerkrachten uit eigen zak potloden en gummetjes moesten kopen.

Gretig citeerden de plaatselijke kranten - en ook het PvdA-Kamerlid Bert Middel, die in Havelte woont, in vragen aan de staatssecretarissen van onderwijs en justitie - uit een Inspectierapport uit 1997, dat 'het geen zin heeft de school in deze opzet te handhaven'. Kortom, de kinderen konden maar beter onderwijs krijgen zoals dat overal elders gebeurt: op dependances in de asielzoekerscentra zelf, van 'moederscholen' in de omgeving.

Het leek zo'n mooie oplossing, in 1991. De christelijke school Havelterberg zweefde bij gebrek aan leerlingen al jaren op de rand van opheffing. Bovendien waren er spanningen. Tussen de schooldirecteur, een man van de oude stempel, die al twintig jaar aan de school verbonden was, en een deel van de leerkrachten, een deel van de ouders, die wat 'moderner' waren, èn een deel van het bestuur.

In 1990 barstte de bom. Het bijna voltallige bestuur trad af, de omstreden directeur werd aan de kant gezet en diens toenmalige echtgenote werd in zijn plaats benoemd. Voor de meeste ouders van de veertig leerlingen was dat het sein hun kinderen van school af te halen. Begin 1991 telde de school nog vijf leerlingen en drie leerkrachten.

Toen kwamen, als een geschenk uit de hemel, de asielzoekers. In het naburige Nijeveen ging een opvangcentrum open. Kort daarna volgden centra elders in Drenthe.

De gewone scholen in de buurt zaten over het algemeen niet te springen om honderden asielzoekerskinderen, met hun totaal verschillende afkomst en achtergrond, hun vaak traumatische ervaringen en hun gebrekkige of geheel afwezige kennis van het Nederlands. Als ei van Columbus besloten de verantwoordelijke instanties in Drenthe om alle asielzoekerskinderen uit de provincie op één school op te vangen: op de christelijke school Havelterberg.

Had men dat maar niet gedaan. Want de geschiedenis van de school is sindsdien één opeenvolging geweest van conflicten: tussen de leerkrachten onderling, tussen leerkrachten en directeuren - 'echte', waarnemende en interim-directeuren. En vooral: tussen de laatste directeur en het bestuur, in de persoon van voorzitter Lutsen van der Schors.

De spanningen culmineerden in de ontslagaanvrage, eind vorig jaar, door het bestuur van de pas een jaar eerder aangestelde directeur Anne Nijburg (41). Volgens Van der Schors, een op het oog aimabele zestiger, met een dekaan- en directeursachtergrond in het agrarisch onderwijs en CDA-connecties, werd Nijburg bij zijn komst door het bestuur verwelkomd als een 'gift of heaven', een geschenk uit de hemel.

Nijburg was twaalf jaar directeur geweest van de Koningin Beatrixschool in de Haagse Schilderswijk, de grootste christelijke 'zwarte' school in Nederland, had veel gepubliceerd, was bijna afgestudeerd als theoloog, en was de zaak van het christelijk onderwijs - getuige zijn boeken, op een 'evangelicale', EO-achtige manier - diep toegedaan. Wie was meer geschikt om de christelijke asielzoekersschool in Havelterberg, met haar 'turbulente' achtergrond (zoals het in de wervingsadvertentie stond), uit het slop te halen?

Het liep geheel anders. Eind maart keurde de kantonrechter in Meppel Nijburgs ontslag goed: de arbeidsrelatie zou 'onherstelbaar verstoord' zijn. Vanaf 15 april is Nijburg directeur-af. Hoe kon het zo mis gaan?

Voor Nijburg is het bestuur, en Van der Schors in het bijzonder, de grote boosdoener. “Ik begon heel idealistisch aan mijn nieuwe taak. Ik zocht een nieuwe uitdaging. In Den Haag liep mijn school na twaalf jaar min of meer op rolletjes. Die had nieuw bloed nodig. In het Noorden hoopte ik vorm te kunnen geven aan christelijk onderwijs dat specifiek gericht was op kansarme kinderen, en dat zijn kinderen van asielzoekers bij uitstek. Ik hoopte van de school in Havelterberg een modelschool te kunnen maken, met uitstraling naar de hele regio.

“Maar toen ik er eenmaal was, kwam ik tot de ontdekking dat het er aan alle kanten rammelde. Ik had voor mijn aanstelling de plannen voor de toekomst in grote lijn besproken, maar ik bleek er door het bestuur gewoon ingeluisd. De taalmethode was 25 jaar oud, de rekenmethode ouderwets, het onderwijsteam hing als los zand aan elkaar, bij velen schoot de onderwijskundige deskundigheid tekort. Het bestuur had jarenlang een volstrekt amateuristisch beleid gevoerd. Het stelde geen geld beschikbaar voor modern materiaal, toegespitst op deze heel specifieke groep leerlingen. Het had niets aan onderwijskundige bijscholing uitgegeven en het had leerkrachten onhoudbare toezeggingen gedaan.

“Inzicht in de financiële situatie kreeg ik niet. Ik moest een begroting opstellen. Van het bestuur kreeg ik de nodige gegevens niet. Toen ik zelf informatie ging halen bij het administratiekantoor, werd ik verontwaardigd teruggefloten. Later bleek dat Van der Schors de conceptbegroting van het administratiekantoor drie maanden ongeopend in zijn tas had laten zitten. Toen ik een keer was gaan praten met de leiding van een van onze asielzoekerscentra kreeg ik direct een verbod, onder dreiging met een kort geding.”

De bom barstte toen Nijburg in maart 1997 bij het bestuur een notitie indiende met een kritische evaluatie van de situatie waarin de school verkeerde, en een plan van aanpak. Het werd een verhitte vergadering, met volgens Nijburg een Van der Schors die woedend uitriep “dat er maar één de baas was, en dat was hij”. Het stuk verdween in de prullenmand. Kort daarop las Nijburg in een brief van het bestuur aan de Medezeggenschapsraad een motie van afkeuring aan zijn adres. Hij diende een klacht in bij de Inspectie en ging met ziekteverlof - om nog slechts eenmaal op school terug te keren. Vooruitlopend op zijn ontslag ontzegde het bestuur hem de toegang.

Van der Schors ziet het natuurlijk heel anders. “Ik zei al: toen Nijburg kwam, zagen we hem als een geschenk uit de hemel. De school had sinds 1991 turbulente jaren doorgemaakt. Veel spanningen tussen leerkrachten en directie en leerkrachten onderling, een moeizame aanpassing aan de nieuwe situatie met kinderen van vluchtelingen uit de hele wereld, adviseurs over de vloer, dan weer eens 50 leerlingen, dan weer 150, dan weer 90, doordat ouders een status kregen en ergens anders een woning kregen, doordat opvangcentra werden gesloten of vervangen door asielzoekerscentra. De directrice was inmiddels ziek geworden, plaatsvervangers konden onvoldoende leiding geven.

“In 1996 kwamen wij met de Besturenraad en de vakbond tot de slotsom dat we alleen met een heel goede directeur verder konden. Dat werd Nijburg. Hij kwam als beste uit de sollicitatie.”

De samenwerking begon echter al direct met irritaties. Nijburgs autokostendeclaraties klopten niet, vond het bestuur. Ook was er onenigheid over Nijburgs verhuiskosten, hij was teveel onbereikbaar, hij kocht eigenmachtig een autotelefoon (“Nota bene op verzoek van mijn collega's om gemakkelijker bereikbaar te zijn”, zegt deze) en meer van dit soort kleinigheden.

Maar vooral verslechterde de verhouding doordat Nijburg in de ogen van het bestuur veel te eigenmachtig handelde, maar tegelijk: zijn taak niet aankon. Neem het maken van een begroting. “Hier, hier heb ik z'n eerste begroting”, zegt Van der Schors verontwaardigd en toont een inderdaad mager papiertje met zo'n twaalf posten en bedragen, zonder enige toelichting erbij.

“Er is ook geen sprake van dat we geld zouden hebben opgepot. We hebben de afgelopen jaren tonnen uitgegeven aan advisering, een uitbreiding van de school, de aanschaf van een busje voor leerlingenvervoer, noem maar op. Maar we hebben inderdaad wel gezegd, rond de periode toen Nijburg kwam: we besteden niet al het geld dat we hebben, zolang er geen meerjarenplan en geen begroting voor 1997 liggen.”

Achteraf denkt Van der Schors, dat bij Nijburg meespeelde dat deze zijn functie in Havelterberg wilde gebruiken als springplank om in het Noorden van het land het 'evangelische' christelijke onderwijs te bevorderen. Nijburg treedt geregeld op in onderwijsprogramma's van de EO, en “in de wandelgangen heb ik gehoord dat hij betrokken was bij de oprichting van een evangelische school in Arnhem”, aldus Van der Schors (“Ik ben zelf hervormd, midden-orthodox, en ik ben nog de strengste van de groep”). Maar direct heeft deze kwestie volgens hem geen rol gespeeld in het conflict.

Dat zegt ook Nijburg, die wel vertelt dat hij het bestuur wel eens aangesproken heeft op dat 'naar Gereformeerd belijden' in de naam van de schoolvereniging. “Toen zei de voorzitter: 'Dat is bij ons weggezakt. Van het personeel gaat voorzover ik weet niemand meer elke zondag naar de kerk.' Ik ben erop aangevallen, dat ik op een gegeven moment bijbels heb gekocht voor iedere groep en een schoolabonnement nam op het EO-tijdschrift. Ik snap tot op de dag vanadaag niet, waarom.”

Volgens het Inspectierapport van eind augustus 1997 zijn zowel het bestuur als de directie ernstig in gebreke gebleven. Het bestuur, door jarenlang toe te staan dat de school draaide zonder aangepast onderwijskundig beleid. De directeur, door zijn leidinggevende en onderwijskundige taak te verwaarlozen en onvoldoende terug te koppelen naar het bestuur.

Maar opvallend is ook dat dit inspectierapport veel kritischer is dan voorgaande rapporten, opgesteld door een eerdere inspecteur. Die was volgens Nijburg indertijd zelf degene die opperde om van de school een asielzoekersschool te maken.

De Inspectie concludeerde in haar laatste rapport, dat 'alleen als er schoon schip wordt gemaakt met alle drie lagen van de school: namelijk het bestuur, het personeel en de directie, de kwaliteit van het onderwijs verbeterd kan worden'. Daaraan wordt nu gewerkt. Er is een interim-manager aangesteld, Go Verspui - afkomstig van de Schooladvies- en begeleidingsdienst Drenthe. Er is een beleidsplan, een investeringsplan en een bijscholingsplan en het bestuur trok - “als eerste stap” - 100.000 gulden uit voor nieuwe leermiddelen, computers, audio-visuele middelen voor kinderen die geen of nauwelijks Nederlands spreken, en voor nascholing van het personeel.

Heeft de school nog wel toekomst en moet deze enige asielzoekersschool in Nederland een christelijke school blijven? Interim-directeur Verspui: “Als wij de huidige ontwikkeling naar verbetering van het onderwijs kunnen doorzetten zeg ik ja, mits de rijen gesloten blijven. En wat het christelijke karakter betreft: van mij mag het, maar hoeft het niet.”

Van der Schors: “Het bestuur loopt niet weg voor zijn verantwoordelijkheden. Maar als het een hopeloze zaak blijkt, dan moeten we dat accepteren.” En nog even met een felle uitval naar Kamerlid Middel, die vindt dat de school maar beter kan worden opgedoekt: “Ik weet wel dat Middel een afkeer heeft van christelijk onderwijs. Maar hij moet me maar eens uitleggen hoe je in een keer voor 220 kinderen andere onderwijsvoorzieningen schept. Of de gewone basisscholen daar om staan te springen...”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden