Asielzoekers / 'Als het zo makkelijk ging, hadden we dat allang gedaan'

Inger Carlsen en haar Iraanse echtgenoot Hesam Safavy Bayat protesteren sinds november in Den Haag, bij de Tweede Kamer. Inzet is de eis van de vreemdelingenpolitie dat Hesam een paspoort moet laten zien. En dat terwijl eerst drie keer verzekerd was dat het niet hoefde.

door Eildert Mulder

Terwijl publiek, politie en media zich opmaken voor een demonstratie tegen Ayaan Hirsi Ali, letten maar weinigen op twee bittere spandoeken, tien meter verderop, met de tekst 'IND houdt zich niet aan de wet' en 'ik wil mijn recht'.

De protestdoeken zijn bevestigd aan twee boomstammen en een lantaarnpaal, boven een bankje waarop Inger Carlsen en haar Iraanse echtgenoot Hesam Safavy Bayat zitten te kleumen.

Ze zijn gewend geraakt aan onverschilligheid. Hun actie deelt het lot van de meeste mini-betoginkjes op het Haagse Plein, bij de Tweede Kamer, waar demonstranten decorstukken zijn, die niet opvallen, niet aan bezoekers van de vrolijke terrasjes in de zomer en nog minder aan gehaaste voorbijgangers in de winter. Hesam en Inger staan hier sinds november. Inger heeft een longontsteking opgelopen met flinke koorts. Ze is nog niet uitgeziekt maar staat toch al weer te blauwbekken in de natte sneeuw.

,,Ik voel me een clown'', zegt Hesam. Ingers zangerige Amsterdamse accent is bedrieglijk, ze is in Nieuwendam opgegroeid maar heeft de Noorse nationaliteit. Twintig jaar woonde ze in Noorwegen, drie jaar geleden ontmoette ze in Nederland Hesam. Haar drie kinderen in Noorwegen heeft ze sindsdien niet meer gezien, ze durft Nederland niet uit, is bang dat er dan iets vreselijks met Hesam zal gebeuren.

Hesam is asielzoeker. De afgelopen drie jaren heeft Inger wetboek en jurisprudentie doorgeploegd, om te kijken of ze zijn vastgelopen zaak weer op de rails kon zetten. Dat is gelukt. Dat Hesam zijn zaak aanvankelijk verloor wijt Inger aan nalatigheid van zijn toenmalige advocaat. Hesam, die economie studeerde, vroeg in 1995 politiek asiel aan. In 1997 organiseerde hij een tiendaagse betoging bij de Iraanse ambassade tegen het Iraanse regime. Er deden drie personen aan mee, ze eisten sluiting van de ambassade.

Ondanks de kleine omvang van de actie ergerden de diplomaten zich bont en blauw. Ze dienden een aanklacht in, waarin stond dat de drie betogers vermoedelijk leden waren van de verzetsbeweging MKO. Hesam is geen lid van de MKO, maar het feit dat de ambassade hem daarvan wel verdenkt maakt terugkeer naar Iran een hachelijke zaak. Op lidmaatschap van de MKO staan in Iran de zwaarste straffen. Dat de ambassade ook wist wie hij was blijkt uit de arrestatie van zijn moeder in Iran, in diezelfde periode.

Inger weet begin 2002 het Europese Hof in Straatsburg voor Hesams zaak te interesseren. Ook lukt het de amateur-juriste om in Nederland, na zeven jaar en drie negatieve uitspraken, een herziening te krijgen over de laatste asieluitspraak van december 2001. Het is een juridische prestatie van formaat. Beslissend is een memorandum van het ministerie van buitenlandse zaken uit 1997, dat ze via de wet openbaarheid van bestuur bemachtigt. Daarin staat dat de Iraanse ambassade de betogers, dus ook Hesam, ervan verdenkt dat ze leden van de MKO zijn.

Gunstige ontwikkelingen dus voor Hesams asielzaak. Waarom dan toch die slopende demonstratie, die geen pretje is want de schaarse reacties van voorbijgangers kunnen onplezierig zijn. Inger: ,,Jongeren spugen soms op de grond. Mensen wijzen naar hun voorhoofd en ze noemen me ook wel moslimhoer. Nederland is in de 20 jaar dat ik in Noorwegen woonde, zo ontzettend veranderd''. Terwijl we praten vraagt een oudere heer wat de IND is. Een Turkse jongen zegt: ,,Ik wil niet irritant zijn maar wat jullie doen heeft geen zin. Die Kamerleden zitten daar om hun zakken te vullen en het land een beetje leger te maken''.

Inger en Hesam betogen overigens niet vanwege de asielprocedure. In mei vorig jaar trouwden ze en ze vinden dat Hesam daarom recht heeft op een verblijfsvergunning, ongeacht de asielzaak. Omdat Inger de Noorse nationaliteit heeft hoefde Hesam niet eerst naar zijn land van herkomst om daar de toestemming voor het huwelijk af te wachten. Na de bruiloft heeft de vreemdelingendienst goed nieuws. Door het huwelijk is Hesam ingezetene van de Europese Unie geworden. De verblijfsvergunning hoeft hij alleen nog aan te vragen, puur een formaliteit, zo meldt de politie op gezag van de IND.

De vreugde duurt kort. Als Hesam zijn aanvraag indient wil de vreemdelingenpolitie een paspoort zien. Hesam heeft die niet, durft die ook niet aan te vragen bij de Iraanse ambassade. Maar hij heeft wel een geboorteboekje en de ambtenaar van de vreemdelingendienst vraagt daarom ontheffing voor het paspoort. Alles loopt op rolletjes. De IND stuurt bericht aan Straatsburg dat Hesam niet uitzetbaar is vanwege het huwelijk. Straatsburg mailt aan Inge dat de asielzaak niet de hoogste prioriteit krijgt waarom zij had gevraagd want de problemen voor Hesam zijn opgelost. Dan volgt de mokerslag. De vreemdelingenpolitie bericht een paar dagen later dat de IND er toch op staat dat Hesam een paspoort haalt. De politie-ambtenaar die Hesams zaak behandelt schrijft een woedende brief naar de IND. Ze heeft driemaal bij de IND geïnformeerd of het geboorteboekje voldoende was en steeds heeft ze een bevestigend antwoord gekregen. En nu moet ze, door toedoen van de IND, Inger en Hesam alsnog de domper van hun leven bezorgen.

Inger levert zelf de brief af bij de IND in Hoofddorp. Justitie laat er geen gras over groeien, binnen drie uur krijgt Inger bericht uit Straatsburg dat Hesam toch uitzetbaar is. Bron: justitie. Hesam zwerft twee weken agen panisch op straat, bang dat ze hem thuis zullen halen. Inger begrijpt er niets meer van, in recente jurisprudentie staat zwart op wit dat een paspoort niet een strikte vereiste is en dat ook andere identiteitsbewijzen kunnen volstaan. Maar de IND vindt dat Hesam zonder risico een paspoort kan halen bij de Iraanse ambassade, want zijn asielverzoek is afgewezen en dat bewijst toch dat hij geen gevaar loopt? Hesam deelt dat vertrouwen niet.

Ten einde raad beginnen ze in november de dagelijkse betoging op het Plein. Terwijl Hesam vecht tegen een geestelijke ineenstorting pendelt Inger elke dag tussen Amsterdam en Den Haag. 's Nachts houdt ze de salarisadministratie van een schoonmaakbedrijf bij. Aan benzine en parkeergeld is ze zo'n 25 euro per dag kwijt. Politici hebben nog geen echte aandacht aan hun zaak besteed. De media evenmin.

Tweemaal krijgt Inger minister Nawijn kort te spreken, eenmaal in het Kamergebouw. Bewakingspersoneel wil ingrijpen als ze hem een papier overhandigt. Nawijn belooft de kwestie te zullen bekijken, zegt dat hij een man van zijn woord is, maar ze vernemen niets meer van hem. In een reactie zegt de IND dat het zeer de vraag is of uit jurisprudentie kan worden afgeleid dat de dienst van een afgewezen asielzoeker, die een verblijfsvergunning vanwege huwelijk wil, niet zou mogen eisen een paspoort te halen bij zijn ambassade.

Inge: ,,Als Hesam echt niet bang hoefde te zijn dan had hij toch meteen gedaan wat de IND vroeg, een paspoort halen? Dan hadden we nu een leven gehad. Nu staan we hier te vechten voor ons recht. Als ik zie hoe de IND de wet negeert dan begrijp ik niet waarom er wetten in Nederland zijn. Het doet er niet toe hoeveel deuren we openen, de IND gooit ze allemaal weer dicht''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden