Asielbeleid beweegt zich richting een kritiek punt

"Omdat alle gemeenten op basis van die uitspraak verplicht kunnen worden tot een nachtopvang, drongen zij bij Teeven (foto) aan op geld."Beeld ANP

Nu staatssecretaris Fred Teeven (VVD, veiligheid en justitie) heeft besloten toch geld vrij te maken voor de opvang van illegalen, beweegt het Nederlandse asielbeleid zich richting een kritiek punt. Want als elke vreemdeling straks kan rekenen op eten en een dak boven het hoofd, wie is er dan nog bereid terug te keren naar het land van herkomst?

Niemand, is de grote vrees van Teeven. Hij heeft zich in het openbaar dan ook altijd met hand en tand verzet tegen de opvang van alle vreemdelingen in het land. Hij wilde er 'geen cent' aan uitgeven. Onderdak voor wie meewerkt aan terugkeer, prima. Maar krijgt iedereen een bed, dan vertrekt niemand meer en staat het asielbeleid op losse schroeven.

Teeven had het daarom graag bij de bestaande beperkte opvang gelaten, ware het niet dat de Protestantse Kerk in Nederland naar het Europees Comité voor Sociale Rechten van de Raad van Europa stapte. Dat oordeelde vorig jaar dat iedereen binnen de Nederlandse landsgrenzen recht heeft op opvang - niet alleen zij die meewerken aan terugkeer.

Tijd winnen
Sindsdien zit Teeven op de lijn dat hij de einduitspraak van de Europese ministers van buitenlandse zaken wil afwachten alvorens een standpunt in te nemen. Dat is vooral een manier om tijd te winnen, zeker met het oog op de Statenverkiezingen, want dat ministersoordeel is doorgaans enkel een formaliteit.

Maar terwijl Teeven treuzelt, is de uitspraak al een eigen leven gaan leiden. Deze mag juridisch dan niet bindend zijn, rechters kunnen er wel degelijk naar verwijzen. En doen dat ook. Zo bepaalde de voorzieningenrechter van de Centrale Raad van Beroep vorige maand dat er nachtopvang moet komen voor uitgeprocedeerde asielzoekers in Amsterdam.

Omdat alle gemeenten op basis van die uitspraak verplicht kunnen worden tot een nachtopvang, drongen zij bij Teeven aan op geld. De VVD'er heeft - op basis van de uitspraak van de voorzieningenrechter - besloten hen tijdelijk tegemoet te komen in de kosten. Want opvang en terugkeer zijn inderdaad taken van het Rijk, redeneert Teeven.

Signaal
Dat Teeven in zijn brief van gisteren in het midden laat hoe hoog de bijdrage vanuit Den Haag zal zijn, doet er in principe weinig toe. Belangrijker is het signaal dat ervan uitgaat: Teeven erkent dat hij niet om uitspraken van de rechter heen kan en dat hij gemeenten niet kan opzadelen met alle kosten.

Ook is het minder relevant dat het om een tijdelijke tegemoetkoming gaat, bedoeld tot het moment dat de Europese ministers eruit zijn. Want als het zover is, kunnen er al weer andere rechterlijke uitspraken liggen die gemeenten gebieden opvang te regelen.

Zo wordt het langzaam maar zeker steeds lastiger voor Teeven om het ontstaan van opvanglocaties voor vreemdelingen tegen te houden, zeker als de Europese ministers er binnenkort een klap op geven en ook Teeven zal moeten erkennen dat de uitspraak definitief is.

Vraagstuk
Dat betekent een flinke breuk met het huidige beleid, dat opvang koppelt aan het werken aan terugkeer. De vraag is hoe Teeven mensen wil gaan bewegen tot een terugreis naar het land van herkomst als zij ook zonder medewerking recht hebben op een bed, eten en een douche.

Het is een vraagstuk waar de VVD mee in de maag zit, getuige de afkeurende reactie van VVD-Kamerlid Malik Azmani op Teevens besluit met geld over de brug te komen. 'Voorbarig', meent hij, na opvang voor alle vreemdelingen eerder als 'slechte zaak' te hebben betiteld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden