Asielaanpak probleem voor 'onzichtbare' Rutte

Gisteren was premier Rutte op handelsmissie in Atlanta.Beeld belga

Terwijl in Duitsland bondskanselier Angela Merkel de vluchtelingenportefeuille naar zich toetrekt, klinkt in Nederland steeds luider de vraag: waar blijft premier Rutte?

Het platste antwoord luidt: in de Verenigde Staten, waar hij met de Vlaamse premier op handelsmissie is. Maar daar neemt de oppositie in de Tweede Kamer geen genoegen mee. SP-leider Roemer vindt dat de premier nooit naar de VS had mogen afreizen: "Hij is hier nodig". Nu was het staatssecretaris Dijkhoff (VVD) die de 140 woedende bewoners van Oranje dinsdagavond moest uitleggen dat daar 700 vluchtelingen extra moeten worden opgevangen. En dat het Rijk zijn ultieme macht gebruikt om de belofte te breken dat het bij de oorspronkelijke 700 asielzoekers zou blijven.

Ook de fractieleiders Klaver (GroenLinks) en Pechtold (D66) verwijten Rutte dat hij op dit moment 'te onzichtbaar' is. En dat, benadrukte Pechtold gisteren, 'terwijl er zelfs een portefeuillewisseling nodig is'. Omdat Dijkhoff het zo druk heeft met de vluchtelingencrisis, neemt minister Van der Steur enkele taken van hem over. De Kamer debatteert volgende week met Dijkhoff én Rutte over de problemen rond de opvang van asielzoekers.

Merkel loopt voorop
Tot nog toe houdt de premier zich gedeisd, uitgezonderd zijn bezoek aan de opvang in Haarlem kort na Prinsjesdag. En uitgezonderd de reactie gisteren dat hij 'praktisch ieder uur' met Dijkhoff belt.

Rutte loopt volgens critici in elk geval niet voorop, zoals Merkel. Gisteravond liet zij zich zelfs een uur lang live op televisie interviewen over haar aanpak. Zo probeert zij de bevolking mee te nemen in de gedachte dat nette opvang van vluchtelingen een internationale plicht is en onontkoombaar.

In Nederland lijkt het tegendeel te gebeuren. De onrust over de vluchtelingenstroom neemt toe. En een minderheid van de bevolking begint zich onder aanvoering van PVV-leider Wilders luidruchtiger te verzetten. Dinsdag werd Dijkhoff belaagd in Oranje. Diezelfde avond raakten in Oisterwijk jonge asielzoekers en autochtone jongeren slaags.

Draagvlak neemt af
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten verwijt de regering het draagvlak bij gemeenten en hun bewoners te ondermijnen door niet vooraf de komst van asielzoekers te bespreken. 'Het kabinet heeft nu zonder overleg vooraf honderden extra vluchtelingen in een gemeente (Oranje) geplaatst. Dat zet de verhoudingen tussen overheden onder druk', aldus de vereniging op haar website. PvdA-fractieleider Samsom bepleitte gisteren snel overleg tussen het kabinet en de 32 grootste gemeenten over opvang van asielzoekers. Morgen is er topberaad tussen Rutte, Dijkhoff, de VNG en het IPO, de organisatie van de provincies.

Dijkhoff sluit niet uit dat hij ook andere gemeenten zal moeten dwingen vluchtelingen op te vangen.

De VNG dringt aan op oplossingen voor de langere termijn, zoals huisvesting. Volgens Dijkhoff zijn volgend jaar 43.000 woningen nodig voor vluchtelingen. Het probleem kwam ter sprake tijdens het begrotingsdebat met VVD-minister Blok. Een simpele uitweg is niet voorhanden, vooral omdat de regeringspartijen fundamenteel van mening verschillen. De VVD voelt er niets voor om asielzoekers voorrang te verlenen bij het toewijzen van sociale huurhuizen.

Kamerlid Roald van der Linde: "Ik kan veel uitleggen aan een politieman, een onderwijzer of een magazijnmedewerker, maar niet dat ze jaren op een wachtlijst voor een huis staan en vervolgens worden ingehaald door een nieuwkomer zonder enige economische binding met de gemeente." Het alternatief van de PvdA - onder andere de bouw van 100.000 tijdelijke huizen - wordt in Den Haag niet serieus genomen. Ook hiervoor moet het kabinet snel een oplossing bedenken, al dan niet onder aanvoering van Rutte.

Terugkeerbeleid
De Europese migratieministers willen vandaag kordaatheid uitstralen in hun terugkeerbeleid om zo aspirant-migranten te ontmoedigen. Tijdens hun EU-bijeenkomst in Luxemburg (voor Nederland is staatssecretaris Dijkhoff erbij) is een effectief terugkeerbeleid een van de hoofdthema's, naast bewaking van de buitengrenzen.

In recente crisisvergaderingen ruzieden de ministers vooral over de verdeling van tienduizenden asielzoekers vanuit Griekenland en Italië. Nu over die opvangkwestie een akkoord is gesloten, willen ze een streng gezicht laten zien: als je geen oorlogsvluchteling bent, keer je snel terug.

Volgens uitgelekte conclusies van de ministerraad willen de landen 800 miljoen euro extra vrijmaken voor dat terugkeerbeleid. In de EU gelden al jaren harde afspraken over het terugsturen van afgewezen asielzoekers, maar de lidstaten leven die slecht na. Slechts 40 procent van de per jaar gemiddeld half miljoen uitgeprocedeerden keert werkelijk terug. Veel hangt ook af van de medewerking van de herkomstlanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden