Artsen zijn doodmoe van regels en richtlijnen

De overvloed aan kwaliteitsprojecten schept schijnkwaliteit in ziekenhuizen, constateert arts Peter Spronk.

De zorg is de afgelopen jaren overspoeld met goedbedoelde kwaliteitssystemen. Zoals het veiligheidsmanagementsysteem (VMS) waarin tien thema's - van medicatieveiligheid tot postoperatieve wondinfecties - door de overheid in de Nederlandse ziekenhuizen verplicht werden gesteld.

Het suggereert een actieve houding om de kwaliteit van zorg te verbeteren, maar feitelijk is het alleen een actieve registratie, zonder analyse van het effect. Met als gevolg kafkaëske organisaties en hogere zorgkosten. Vanwege alle controlemechanismen en richtlijnen kunnen de overheadkosten in ziekenhuizen oplopen tot 40 procent. Ter vergelijking: in België is dat 10 procent.

De vraag dringt zich op of de individuele patiënt daar beter van wordt.

Richtlijnenmoeheid
Iedere afzonderlijke richtlijn uit het veiligheidsmanagementsysteem kan natuurlijk in potentie de kwaliteit van zorg verbeteren. Maar het toenemend aantal richtlijnen en vereiste registraties leidt ertoe dat ze in de praktijk minder goed worden uitgevoerd en nageleefd. Deze 'richtlijnen-moeheid' leidt af van de daadwerkelijke zorg, suggereert zekerheden die er niet zijn en is een gevaar voor de volksgezondheid.

Zelf werk ik als intensivist in een opleidings- en topklinisch ziekenhuis. Op de Intensive Care afdeling waren wij samen met andere ziekenhuizen actief betrokken bij de invoering van strikte glucose-regulatie en meting van delirium, belangrijke factoren op een IC.

De invoering is goed gelukt dankzij een intensief scholingsprogramma, een coördinatiegroep en een maandelijkse analyse met alle resultaten. Wat ging goed? Wat kon beter? Na succesvolle afronding van het project werd de aandacht verlegd naar andere kwaliteitsprogramma's die het ziekenhuis en de inspectie verplicht stelde.

Deze programma's vergen veel tijd van onze medewerkers. Ze klaagden over de veelheid aan registratiegegevens om schijnbaar zinloze redenen ('afvink-moeheid'). Recent werd opnieuw geanalyseerd hoe de glucoseregulatie op onze IC-afdeling was. Die bleek kwalitatief verminderd. In onze ogen doordat we ons op allerlei andere verplichte kwaliteitsthema's moesten focussen. Of dat wel effect zou hebben op de kwaliteit van zorg, was niet duidelijk.

Natuurlijk is het goed om kwaliteits-controle systemen te hebben en in te voeren, maar als er na de invoering geen enkel effect te zien is, moet je ze ook durven afschaffen.

Artsen zijn als zorgverleners verantwoordelijk voor de kwaliteit van de zorg. Zij dienen verantwoorde keuzes hierin te maken. Het gaat toch om het sturen op resultaat?

Vers kopje thee
Iedereen heeft de mond vol van kwaliteit, maar het wordt een holle frase als de aandacht ervoor niet leidt tot betere zorg. Kwaliteit betekent in mijn ogen goede zorg tegen een redelijke prijs en aantoonbaar zo min mogelijk complicaties. Het betekent niet dat er voor iedere patiënt een team klaarstaat met een vers kopje thee.

Beroepsverenigingen hebben goed nagedacht over zogenaamde kwaliteits-instrumenten of indicatoren om te meten of aan de beroepsstandaard wordt voldaan. Maar het invoeren daarvan kost inspanning en tijd. Het absorberend vermogen van het zorgsysteem en de professionals is eindig.

Het lijkt dan ook verstandig te concentreren op die veranderingen die een te verwachten groot verschil zullen maken in de zorg aan de patiënt. Op een operatiekamer zullen bijvoorbeeld andere richtlijnen echt een verschil maken dan op een verpleegafdeling. Zo heeft het ziekenhuis in Heerlen zich geconcentreerd op twintig van de 1200 richtlijnen om op die manier echt een verschil te maken.

Regels en richtlijnen moeten niet louter van het ministerie van VWS, van de inspectie en zorgverzekeraars komen. Beter is het om van artsen en ziekenhuizen te verwachten dat ze zelf een plan maken voor kwaliteitsverbetering, en de gedragsveranderingen die ze daarvoor moeten invoeren.

De grotere topklinische opleidingsziekenhuizen zijn al van plan zich te concentreren op een concreet kwaliteits- en doelmatigheidsprogramma (Imagine). Dat programma vraagt commitment van alle betrokkenen en begint met analyse van de belangrijkste problemen in een specifiek zorgproces op een bepaalde afdeling. Dan pas wordt gekeken op welke richtlijnen men zich kan concentreren om het zorgproces te verbeteren.

Dat is een stuk doelmatiger en effectiever dan alle artsen en alle ziekenhuizen belasten met duizenden landelijke richtlijnen tegelijk, die zekerheden suggereren die er niet zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden