Artsen spelen in Zuid-Soedan God met een meetlint

TURELEI - Het meetlint rond het baby-armpje kan tot in de rode cijfers worden getrokken. Het kind is ondervoed. De moeder wordt naar links gestuurd, waar ze zes kilo voedsel krijgt. De vrouw achter haar in de rij, moet naar rechts. De armdikte van haar kinderen zit nog net in de groene cijfers. Voorlopig geen voedselhulp voor haar.

ILONA EVELEENS

“We spelen God met een meetlint”, zegt Norman Sheehan van de Ierse hulporganisatie Goal. Hij leidt de distributie van twintig ton noodhulp aan het dorp Turelei in Zuid-Soedan. Lopend langs de rijen vrouwen en kinderen, veelal gestoken in lompen, pikt hij de ergste gevallen van ondervoeding eruit. “De situatie is zorgwekkend. Ik heb dit alleen gezien tijdens de hongersnood in Somalië in 1992. Als we in korte tijd niet voldoende voedselhulp hier krijgen, is de ramp niet te overzien”, meent de Ier.

Turelei ligt in het noorden van de Bahr el Ghazal regio. De Verenigde Naties vrezen dat daar een half miljoen mensen met de hongerdood worden bedreigd. De regio vormt een deel van het grensgebied tussen het islamitische noorden en het christelijke en animistische zuiden. Sinds vijftien jaar woedt er een burgeroorlog, waarin naar schatting 1,3 miljoen mensen zijn omgekomen. Het wordt wel 'de vergeten oorlog' genoemd.

Enkele kilometers buiten Turelei zijn oude loopgraven te zien. Nu zoeken vrouwen er naar voedsel. Een jongetje van een jaar of drie verdrijft een kalf van een magere koe. Kalf en kind vechten om de weinige melk die de koe geeft.

Arts Majok Jak in Turelei vindt de situatie slecht. “Twintig procent van de kinderen in deze regio zijn zwaar ondervoed. Dat wil zeggen dat ze zestig procent of minder hebben van het lichaamsgewicht en de lengte die ze zouden moeten hebben. Tien procent van deze kinderen zal sterven. Misschien niet door honger, maar aan allerlei ziekten omdat ze geen weerstand hebben”, vertelt de arts.

Veel vrouwen moeten voor hun kinderen en zichzelf zorgen omdat de mannen vechten in het rebellenleger of zijn omgekomen. Vrouwen lopen van landingsbaan naar landingsbaan in Bahr el Gazal, in de hoop dat een vliegtuig arriveert met voedselhulp. Reikhalzend wordt naar vliegtuigen uitgekeken. Maar de meeste toestellen zijn Antonov's van de islamitische regering. Het zijn grote legervliegtuigen met een missie om elders in Zuid-Soedan bombardementen uit te voeren.

De oorlog in Soedan heeft al vele malen tot hongersnoden geleid. Zo stierven in 1988 stierven 300 000 mensen in Bahr el Ghazal de hongerdood, mede als gevolg van extreme droogte. Maar achter de dreiging met hongersnood schuilt deze keer een menselijk gezicht: het gezicht van Kerubino Kuanyen Bol.

Deze zuiderling was in 1983 mede-oprichter van de bevrijdingsbeweging SPLA, die strijdt tegen de islamitische overheersing. Hij kreeg daarna onenigheid met de leider van de rebellenbeweging, John Garang, en werd gevangen gezet. In 1993 wist hij uit gevangenschap te ontvluchten en sloot zich aan bij de regering in de hoofdstad Khartoum. Met door het noorden verschafte wapens oefende hij zijn macht uit over het gebied waar hijzelf vandaan komt. Zijn mannen beroofden, verkrachtten en vermoordden de bevolking. Veel mensen ontvluchtten daarop hun huizen.

- Vervolg op pagina 5.

Hulpverleners klagen over tegenwerking Soedanese regering VERVOLG VAN PAGINA 1

“Het is allemaal de schuld van Kerubino. Door zijn terreur trokken we weg. Nu we zijn teruggekeerd, is er geen voedsel meer. Er zijn geen zaden”, zegt Achol Atak. Ze heeft vijf uur gelopen naar Turelei, in de hoop voedsel te krijgen. Haar zoontje houdt zijn buik vast. Zijn gezicht is vertrokken. Hij heeft krampen van de graszaden en bittere tamarindevruchten, het enige dat zijn moeder hem kan voorschotelen.

Inwoners van Bahr el Ghazal keerden terug naar hun dorpen toen Kerubino in januari van dit jaar op spectaculaire wijze terugkeerde naar de SPLA. Tot verrassing van velen leidde hij een rebellenaanval op de stad Wau. De aanval mislukte, maar Kerubino was wel terug in de schoot van de bevrijdingsbeweging.

De bevolking van Bahr el Ghazal vertrouwt hem voor geen cent. Toch gaat voor velen de eenheid van de SPLA boven wraakgevoelens. Lino Angok Kuec, faculteitsvoorzitter aan de universiteit in Wau, vindt dat Kerubino een psychiater nodig heeft. Toch accepteert hij, althans voorlopig, dat de krijgsheer weer deel uitmaakt van de SPLA. “We hebben de slechte eigenschap onderling te vechten. Maar uiteindelijk weten we toch onze eenheid terug te vinden. Die eenheid is van essentieel belang om eindelijk de oorlog te winnen. Er komt evenwel een dag dat Kerubino zich moet verantwoorden”.

De markt van Turelei heeft een karig aanbod. De meeste produkten zijn afkomstig uit Bahr el Ghazal, zoals snuiftabak, olienoten en vis uit een naburig meertje. Kopers zijn er nauwelijks. De mensen bezitten niets. Alleen vliegen verdringen zich om de aangeboden etenswaren. “Ik schat dat vijf procent van de bevolking iets op de markt kan kopen. Vaak dankzij financiële steun van familie in het buitenland. De meesten van ons moeten het doen met wat we in het veld vinden”, zegt accountant Dominique Matiok.

Hulpverleners hopen de dreigende hongersnood te voorkomen. Veel hangt af van de OLS (Operatie Levenslijn Soedan), waarin de meeste hulporganisaties zich hebben verenigd. Dit samenwerkingsverband, aanvankelijk zo toegejuicht, krijgt steeds minder geld, omdat donoren ongelukkig zijn over het feit dat de OLS afhankelijk is van het regime in Khartoum.

De Soedanese regering moet toestemming verlenen voor de hulpvluchten naar het zuiden van het land, maar verbiedt dit regelmatig. Zo mocht de hele maand maart niet op Zuid Soedan worden gevlogen uit 'veiligheidsoverwegingen'. Alleen organisaties zoals Goal en NPA (Norwegian Peoples Aid), die niet meedoen aan OLS, blijven vluchten uitvoeren.

Dan Eiffe van de NPA: “Het vliegverbod heeft de situatie in Bahr el Gazal alleen maar sneller verslechterd. In mei begint het regenseizoen en dan kunnen we er niet meer landen. De regio is te afgelegen om er met auto's te komen. Het hele principe van Operatie Levenslijn Soedan moet op de helling. Nu is de OLS slechts een speelbal in handen van het regime.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden