Arts, zeeman, tekenaar

Reisverhalen van zeelieden deugden van geen kant, vond Daniel Defoe, schrijver van 'Robinson Crusoe'. De schrijvers verveelden de lezers doorgaans met dorre opsommingen van weersgesteldheden en weinigzeggende scheepstermen.

Dit geldt niet voor de smeuïge verhalen van de Nederlandse scheepschirurgijn

Joannes Veltkamp.

In vier jaar tijd, vanaf 1759, maakte hij vier reizen op de oorlogsschepen Glinthorst en Zeepaard, die hem naar alle uithoeken van de wereld brachten. In die tijd overleefde hij stormen, een lekkend schip, aanvallen van kapers en Engelsen.

Dat weten we dankzij het jounraal dat hij gedurende zijn reizen bijhield. Het verslag wordt al sinds de jaren dertig van de vorige eeuw door het Amsterdamse Scheepvaartmuseum bewaard. Het is nu integraal uitgegeven met daarbij een levensbeschrijving van Veltkamp van conservator Rosanna Baars.

Het bijzondere van Veltkamp is dat hij ondanks alle ontberingen oog houdt voor de leuke kanten van zijn bestaan als chirurgijn. Hij beschrijft de mooie vrouwen van Livorno en roemt de wijn die hij drinkt op Madeira. Zijn teksten zijn humoristisch, niet in de laatste plaats doordat hij zichzelf op de hak neemt.

Daarnaast kon Veltkamp, zoals veel dokters in die tijd, meer dan verdienstelijk tekenen. Vooral zijn onderwerpskeuze mag opmerkelijk heten. Nergens anders tref je afbeeldingen aan van christenslaven, zoals hij die zag in Algiers. Zeldzaam zijn tekeningen van de straffen uit de achttiende eeuw zoals kielhalen en het zogeheten 'ra vallen', waarbij ongehoorzame zeelieden uit de mast werden gegooid.

Rosanne Baars: Het journaal van Joannes Veltkamp (1759-1764). Een scheepschirurgijn in dienst van de admiraliteit. WBooks / Het Scheepvaartmuseum. euro22,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden