'Arts moet alerter zijn op suïcide'

Interview | Psychiater Denys: Veel zelfmoorden kunnen voorkomen worden met meer aandacht

Psychiaters moeten beter hun best doen om zelfmoord te voorkomen. Ook de wetenschap en de overheid moeten zich veel meer in suïcide verdiepen, zegt Damiaan Denys, hoogleraar psychiatrie in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. Samen met zijn Groningse collega André Aleman (neuropsychiatrie) pleit hij deze week in het tijdschrift Nature voor een brede aanpak van een groeiend probleem.

Het aantal zelfmoorden in Nederland nam in vijf jaar tijd met dertig procent toe. Hoe komt dat?

"Door de economische crisis, maar ook door een ver doorgevoerd individualisme. Religie heeft nauwelijks meer greep op de Nederlandse samenleving, de controle en houvast die zo'n groot systeem biedt, vielen weg. Dat is voor sommigen wel prettig, maar zwakkere mensen kunnen nergens meer terecht. Suïcide is een typisch individuele daad van mensen die geen enkele andere uitweg meer zien."

Kunnen psychiaters méér zelfmoorden voorkomen?

"Daar gaan we wel vanuit. Heel veel mensen die een suïcidepoging doen willen helemaal niet dood. Die mensen zou je moeten opsporen voordat het te laat is. Zelfmoord is vaak een heel impulsieve daad. Je zou mensen die vatbaar zijn voor suïcide in therapie kunnen aanleren om niet meteen op zo'n impuls te reageren. Als artsen daarnaast alerter zijn en leren om suïcide beter te herkennen, is er winst te behalen."

Melden zelfmoordenaars zich wel bij de dokter?

"Mensen die echt dood willen, gaan zorg mijden. Maar 90 procent van de mensen die zelfmoord plegen of een poging daartoe doen heeft een psychiatrische stoornis. Dat suggereert dat de meesten toch al eens bij een arts in beeld zijn geweest."

Waarom herkent de psychiater zelfmoordneigingen nu onvoldoende?

"Suïcidaliteit wordt niet eens als een psychiatrische stoornis erkend. Het is niet opgenomen in de DSM-5, hét handboek voor de psychiatrie, dat wil zeggen: niet als een aparte stoornis. Er is ook geen aparte code waarmee de arts geld voor de behandeling kan declareren bij de verzekeraar. De neiging tot zelfmoord wordt wel beschreven als symptoom van andere ziektes, bijvoorbeeld borderline, alcoholverslaving of depressie. Maar je kunt als psychiater niet zeggen: iemand komt binnen met suïcideneigingen en dát is het probleem."

Maakt het zoveel uit als suïcidaal gedrag officieel tot stoornis wordt benoemd?

"Ja, want dat maakt het probleem zichtbaar. Omdat de neiging tot zelfmoord nu alleen als complicatie van een andere ziekte wordt gezien, is het ook lastig geld te vinden voor onderzoek of preventie. Astma, diabetes, hartproblemen, die kennen we allemaal, daarvoor gaan mensen met collectebussen langs de deuren. Maar met suïcidaliteit... Het is nog steeds een groot taboe, mensen praten er niet graag over. Er wordt ook weinig onderzoek naar gedaan."

En de overheid besteedt er niet graag geld aan, merkt u op in uw Nature-artikel.

"Dat klopt, en dat verbaast ons. Aan verkeersveiligheid worden miljarden uitgegeven, terwijl er aan zelfmoord jaarlijks veel meer mensen sterven. Als eenzelfde bedrag nu eens aan suïcidepreventie en -onderzoek werd besteed, zou dat veel doden kunnen schelen."

Toename: 30 procent

Volgens schattingen van de Wereldgezondheidsorganisatie plegen wereldwijd jaarlijks 1 miljoen mensen zelfmoord.

In de leeftijdscategorie 15-44 jaar is zelfmoord een van de drie belangrijkste doodsoorzaken.

Uit een onderzoek van het Trimbosinstituut (2007) bleek dat in Nederland 410.000 mensen jaarlijks aan zelfmoord denken. 94.000 doen een poging.

In 2012 overleden 1753 Nederlanders door suïcide. Vijf jaar eerder waren dat er 1353; een stijging dus van 30 procent.

Ter vergelijking: in 2013 stierven 570 Nederlands als gevolg van een verkeersongeluk, in het jaar daarvoor 650.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden