Arts: Dit is seksueel terrorisme

Verkrachtingen vinden nog altijd op grote schaal plaats in Oost-Congo. Al ruim tien jaar lang. De wereld weet ervan, maar grijpt niet in.

Tijdens de groepsverkrachting voelde ze zich dood en dat was ze ook liever geweest. Justine Baguma (37) had nooit zoiets vreselijks meegemaakt. „Rwandese Hutu-rebellen hielden mijn man onder schot en dwongen hem te kijken. Als hij zijn ogen dicht deed, zouden ze hem vermoorden.” Urenlang werd Baguma verkracht, door hoeveel kerels kon ze niet bijhouden. Hierna doodden ze haar echtgenoot alsnog. Baguma: „Hij werd levend in een gat van een paar meter diep gesmeten. Die beulen gooiden eerst stenen op hem, daarna aarde. Hij was arrogant, zeiden ze, en als ik niet stopte met huilen zou ik er achteraan gaan.”

Eerder op die gruwelijke avond, nu anderhalf jaar geleden, waren Baguma en haar man in Kaniola, in de Congolese provincie Zuid-Kivu, uit hun huis gesleurd. Zes kinderen bleven ongedeerd achter. Samen met vijftien dorpelingen en geroofd kleinvee, moesten de slachtoffers mee het bos in: handen op de rug gebonden en naakt. Nadat Baguma’s man vermoord was, wist ze te ontsnappen. Met haar kinderen vluchtte ze naar de nabijgelegen stad Bukavu, waar ze een baby kreeg van een van haar verkrachters. „Onlangs kwam ik er ook achter dat ik hiv-positief ben. Het maakt me bang. Ik ga dood, maar wat gebeurt er met mijn kinderen?”

Sinds halverwege de jaren negentig zijn in Congo honderdduizenden vrouwen verkracht (zie kader). Daders zijn vooral allerlei gewapende milities en het regeringsleger, maar steeds vaker ook ’gewone’ burgers.

Veel van deze slachtoffers belanden in het Panzi-ziekenhuis in Bukavu, dat gespecialiseerd is in het behandelen van seksuele folteringwonden. Vorig jaar kwamen er bijna 4600 vrouwen en meisjes (van 3 tot 75 jaar) binnen, geregeld met zwaar verminkte geslachtsdelen en anus. Negentig procent vertelt dat de daders Rwandees spraken, wat vooral duidt op Hutu-rebellen die actief zijn in gebieden waar de slachtoffers wonen, zoals de politiek-militaire FDLR. Sommige leden van deze groep waren ook mededader in de Rwandese genocide in 1994.

Niemand kent de motivatie van deze verkrachtende Rwandese Hutu-rebellen. „Ik zie alleen de wonden”, zegt dokter Denis Mukwege. De hoofdgynaecoloog voert al een decennium dagelijks hersteloperaties uit. „Dit is niet alleen verkrachting, het is seksueel terrorisme, puur om te vernietigen. Om lust te bevredigen schiet je je magazijn niet leeg op geslachtsorganen en steek geen je stokken of messen in vagina’s om vrouwen onvruchtbaar te maken.”

De gruwelijkheden zijn talrijk. Vrouwen worden onder schot gedwongen tot sadistische handelingen, als incest en kannibalisme. „Slachtofferverhalen zijn zo afschuwelijk. Ik kan het niet meer aanhoren, ik opereer gewoon”, aldus Mukwege.

Volgens de hoofdgynaecoloog gebeuren de verkrachtingen meestal publiekelijk, om de vernedering zo groot mogelijk te maken. „Het verscheurt families, want vrouwen worden vaak na een verkrachting verstoten. Het is of je ze doodschiet. Seksueel misbruik gebeurt vaak in groepsverband. De daders verspreiden aids en geslachtsziektes, zoals chlamydia, dat tot onvruchtbaarheid leidt. De meeste slachtoffers kunnen geen kinderen meer baren. Zo verdwijnt op termijn een gemeenschap.”

Het ergste vindt Mukwege dat actie uitblijft. Het probleem moet bij de wortels aangepakt worden: „Die Rwandese Hutu-milities moeten weg. Ik dacht eerst dat de wereld niet ingreep omdat ze er niets van wisten. Maar er verschenen zo veel mensenrechtenrapporten en er komen hier geregeld buitenlandse journalisten. Ik kan niet beschrijven hoe het voelt om kleine meisjes met verminkte vagina’s uit te leggen dat zij nooit kinderen kunnen krijgen. Als dit in Nederland gebeurde, zou het dan ook ruim tien jaar doorgaan?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden