Artistiek worstelen met het Indisch verleden te Hoorn beeldende kunst

'Geen zee te hoog, geen Indië te ver'. De Boterhal, Kerkplein 39, Hoorn. Di t/m zo, 14-17 uur, t/m 29 aug.

Het was de tijd waarin Jan Pietersz. Coen uit Hoorn de scepter zwaaide in Batavia. De Boterhal te Hoorn was destijds het Sint-Jansgasthuis. Nu is het een kunstcentrum, onder beheer van genoemde vereniging. 'Geen zee te hoog, geen Indië te ver' heet de tentoonstelling die er is ingericht. Enkele vrouwelijke bijdragen blijken het indringendst te zijn.

Het Hoornse weeshuis leverde de V.O.C braaf scheepsvolk. Hanneke Schuit toont nu - op een echte oude scheepskist uit het museum - aan de hand van een inventarislijstje de uitzet die zo'n weesjongen mee kreeg. Ze heeft de kleren op papiertjes nagetekend. Woorden zijn overbodig. Marianne Wezenberg heeft van oosters papier brede halskragen gemaakt en die versierd met geurende specerijen. Rolf Buiter heeft minder doeltreffend peper verwerkt in het zwerk van een schilderijtje.

Dat de kruidige negotie een halszaak was, blijkt ook uit de suikerkragen die Vivian Rozenbeek presenteert, aan vergulde platte koppen met portretjes van reders. De ontstellende manier waarop de V.O.C. het monopolie handhaafde is argeloos beschreven door dominee Valentijn. Uit een citaat bij een branderig uitgevallen figuurschilderij van Marianne Barendregt blijkt zijn oprechte minachting voor de bevolking van Indonesië.

Het thema van de expositie is door Marieke de Preter bondig verbeeld met een groot golfslagreliëf van hout en rubber en door de voortreffelijke keramiste Maps Fürber met twee objecten die een zeilscheepje voorstellen op een hoge golf. Ruud Streefkerk heeft een mansportret van Jan A. Rotius (1624-1666) uit de museumcollectie geflankeerd met twee eigen werken: een vrouw uit Hoorn in 1650 en een man uit 1994, een zelfportret. De ietwat schematische weergave slaat ook op de constatering van Streefkerk, dat zijn 17de eeuwse collega naar een vast patroon werkte.

Het bedenken van een installatie kan gemakkelijker lijken dan het maken van een tekening, maar de zeggingskracht valt soms tegen. Sommige installaties hier zouden zonder de toegevoegde uitleg weinig indruk maken. Stukken hout en rode steen in een memoriam voor een geronselde jongen zijn blijkens de toelichting afkomstig van een kerkhof en een executieplaats. Het verhaal van Jan Menses over 'Het gulden schot' slaat op een historische gebeurtenis die niet heeft plaats gevonden - maar het bijbehorende wandobject is suggestief. Het doek dat Hans de Vries bij een 19de eeuws scheepsmodel heeft opgehangen, moet aan een landkaart met veel wit doen denken en in de bakjes op tafel moeten we ons 'bloed, zweet en tranen' voorstellen. De zelfgemaakte borden van Paul Stap verwijzen met een ingewikkelde gedachtenkronkel onder meer naar het Laatste Avondmaal.

Veel directer spreekt een tegelvloer aan waaruit een blauwe hand opsteekt die een felle slagschaduw werpt. Jeroen Schuller gaf dit inderdaad beeldende werk een Coen-citaat mee.

De expositie is aangevuld met een kleine keuze uit de Indische kunstverzameling Colauto-van Peperstraten. Uit onze eeuwenlange relatie met Oost-Indië is, afgezien van verdienstelijke topografie en botanie, verbazend weinig beeldende kunst voortgekomen. In Hoorn ziet men onder meer een aquarel van Marius Bauer met een tempelpoort, een ets van W.J. Nieuwenkamp met een kampongtafereel en aardig randwerk, enkele niet te kokette pastels van W. Hofker, twee aquarellen van Isaac Israëls die het in Indië niet naar zijn zin had, enkele werken van Rudolf Bonnet die in Ubud invloed heeft gehad op Balische schilders, alsmede opmerkelijk goede litho's van W. Dooijewaard. Tot het beste werk van de hedendaagse exposanten behoren aquatinten en blinddrukken van Leentje Linders met Indische onderwerpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden