Arrestaties en politiecontroles aan de orde van de dag in gespannen Servië

Meteen na de moord op premier Zoran Djindjic, vorige week woensdag, kondigde de Servische regering de noodtoestand af en begon ze een ongekend offensief tegen de georganiseerde misdaad. Ook de media moeten op hun tellen passen.

BELGRADO - Wat de afgelopen jaren maar niet lukte, blijkt nu te kunnen. De moord op premier Zoran Djindjic, vorige week, was voor de Servische regering aanleiding voor een ongekend offensief tegen de georganiseerde misdaad in het land, ondersteund door de instelling van de noodtoestand. Wie in het verleden ongestraft de wet heeft kunnen overtreden, loopt nu gerede kans te worden opgepakt voor ondervraging.

Meer dan duizend mensen zijn inmiddels opgepakt. Er zitten er nog 800 vast, hoewel de Zemun-clan, die volgens de autoriteiten verantwoordelijk is voor de moord op Djindjic, volgens die zelfde autoriteiten niet meer dan tweehonderd leden telt. De hoofdverdachten zijn overigens nog op vrije voeten.

Daags na de aanslag kregen kranten, tijdschriften en de electronische media te horen dat zij over het regeringsoffensief niet mogen schrijven wat ze willen. Alleen de officiële verklaringen van het ministerie van cultuur en overheidsinformatie kunnen risicoloos worden gedrukt of uitgezonden. Al het andere is gevaarlijk.

Het kwam de sensatiekrant Nacional op een verschijningsverbod te staan. Een artikeltje over mogelijke vervolging van een andere maffiabende, werd de krant fataal. Dagblad Glas Javnosti kreeg een waarschuwing vanwege de publicatie van een montagefoto van één van de verdachten van de aanslag en het tv-station B92 moest op het matje komen omdat de arrestatie van de populaire zangeres Ceca, de vrouw van de vermoorde paramilitaire leider Arkan, in het nieuws bracht, voordat die officieel was bevestigd.

Aan kritische beschouwingen van het regeringsbeleid heeft zich in het openbaar nog niemand gewaagd. Alleen de hoofdredacteur van B92, Veran Matic, heeft tot nu gereageerd, zij het voorzichtig. Hij zei niet zozeer de beperkingen van de noodtoestand te vrezen, als wel de zelfcensuur van journalisten in het gespannen Servië.

Aan de borreltafel klinkt wel protest. Daar worden de regeringsmaatregelen zonder blikken of blozen vergeleken met het rigide mediaregime tijdens de zwartste dagen van Slobodan Milosevic. Een aantal internationale journalistenorganisaties heeft inmiddels gezegd 'bezorgd' te zijn over de uitvoering van de maatregelen, maar op het Belgradose kantoor van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) ziet men het vooralsnog minder somber in. De regering voert de noodtoestand 'over het algemeen met gezond verstand en goed onderbouwd' uit, zei een woordvoerder desgevraagd.

Dat de noodtoestand niet alleen consequenties heeft voor journalisten, is veel Serviërs wel duidelijk geworden. Arrestaties en uitgebreide politiecontroles zijn aan de orde van de dag. Het hoofd van de militaire inlichtendienst, Aco Tomic, is de laan uitgestuurd, en tientallen rechters, volgens de autoriteiten Milosevic'getrouwen, zijn plotseling met pensioen gestuurd. De president van het Hooggerechtshof, Leposava Karamarkovic, is volgens eigen zeggen na 'zware politieke druk' opgestapt. Milan Sarajlic, een hoge functionaris van het bureau van de staatsaanklager, werd voor de ogen van de camera's gearresteerd. Volgens de politie heeft hij ootmoedig bekend ten dienste te hebben gestaan van de georganiseerde criminaliteit.

Niemand weet hoe het er in de gevangenissen aan toegaat. De noodtoestand staat toe verdachten dertig dagen vast te houden zonder hen in staat van beschuldiging te stellen. Contact met de buitenwereld is verboden. Het Helsinki-comité, dat de toestand in de gevangenissen normaal gesproken in de gaten houdt, is de toegang ontzegd.

De voorzitter van het comité, Sonija Biserko, kan dan ook niet zeggen of er momenteel mensenrechten worden geschonden. Ze wekt de indruk dat het haar niet zoveel kan schelen. Degenen die nu vast zitten, worden opgejaagd of worden verwijderd van hun posities zijn goeddeels degenen die haar en haar organisatie de afgelopen jaren hebben geprobeerd het leven en werken met dreigementen en haatbrieven onmogelijk te maken. Gevraagd of het comité zou optreden tegen mensenrechtenschendingen van deze personen, zegt Biserko afgemeten; ,,Daartoe zijn we verplicht.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden