Arnhemse tieners vormden actief verzetsnetwerk tijdens WOII

Een foto van de padvinderij groep de Zijpse Trekkers tijdens een uitstapje op 23 en 24 maart 1940. Bert Kuik is derde persoon van rechts. Beeld Collectie Airborne Museum Hartenstein

Een groot aantal middelbare scholieren vormde tijdens de Tweede Wereldoorlog een zeer actieve verzetsgroep. Documenten die aan het Airborne Museum in Oosterbeek zijn geschonken werpen nieuw licht op deze club.

Het Airborne Museum opent vandaag een tentoonstelling over de Arnhemse scholieren. Twee maanden geleden ontving het museum 367 egodocumenten. Dit waren foto's, brieven en dagboeken die Wopke Kuik - die in 2010 overleed - aan zijn weduwe had nagelaten. Uit deze documenten bleek dat de oudere broers van Wopke samen met een groep tieners een vrij professionele verzetsgroep hadden opgezet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Sarah Thurlings-Heijse, de directeur van het museum, is erg enthousiast.

Wat wisten jullie al over deze verzetsgroep?
"Het was al bekend dat Hans en Bert Kuik, de oudere broers van Wopke, in 1944 op 17- en 18-jarige leeftijd waren opgepakt door de SD, de Duitse inlichtingendienst. We wisten ook dat ze waren geëxecuteerd. Maar waaróm de twee tieners een nekschot hebben gekregen was nooit duidelijk. Er gingen veel geruchten rond in Arnhem, maar niemand die het zeker wist. Daarom waren deze documenten extra interessant voor ons."

Wat hebben jullie ontdekt?
"Uit de geschonken documenten bleek dat er sprake was van een netwerk van tieners die in het verzet zaten. We hebben in het Nationaal en Gelders Archief gezocht en kwamen er zo stukje bij beetje achter dat het hier om een groot en actief netwerk ging."

Hoe groot?
"Ik kan je niet precies zeggen hoeveel jongeren erbij betrokken waren. We hebben inmiddels twaalf namen gelieerd, maar hopen dat nog verder uit te kunnen breiden. Dit is alleen erg moeilijk, omdat het verzet niet bepaald archieven bijhield of bijeenkomsten organiseerde.

We konden, naarmate we meer informatie kregen, steeds meer lijntjes leggen tussen de verschillende tienerverzetsstrijders. Zo zaten er heel veel bij elkaar in de klas, of kenden ze elkaar van de padvinderij of van tennis. Ook vermeldde een van de ooggetuigen tussen neus en lippen door dat pa Kuik accountant was bij de voedseldistributie. Zo kwamen de jongens dus waarschijnlijk aan de voedselbonnen die zij uitdeelden."

Wat deden de jongeren nog meer naast voedselbonnen uitdelen?
"Ze distribueerden verzetskranten en stamkaarten. Maar later bleek ook dat ze ontsnapte krijgsgevangenen als burger verkleedden om ze te helpen ontsnappen uit de regio. En we weten dat in ieder geval Hans en Bert Kuik druk waren met het smokkelen van wapens en munitie. Toen ze op 3 november 1944 werden opgepakt, zaten hun fietstassen daar vol mee."

Bert Kuik Beeld Collectie Airborne Museum Hartenstein
Hans Kuik Beeld Collectie Airborne Museum Hartenstein

Zijn er leden van de verzetsgroep die nog leven?
"We zijn dankzij verschillende oproepen drie ooggetuigen op het spoor gekomen, die ook in de tienerverzetsgroep zaten. Zij wisten niet van elkaar dat ze in dezelfde club zaten. De meeste jongens en meisjes wisten dat niet van elkaar. Als ze samenwerkten vertelden ze niet eens hun voornaam aan elkaar. Het was heel ontroerend om te zien hoe verbaasd de negentigplussers waren. Praten over de oorlog is voor hen nog steeds niet vanzelfsprekend."

Hoe gaat het nu verder?
"We zijn al een stuk wijzer, maar weten nog lang niet alles. Daarom roepen we op om de bijdrage van tieners in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog verder te onderzoeken. Het is echt vijf voor twaalf. De mensen die deze verhalen nog kunnen vertellen, zijn er straks niet meer."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden