Armzalig

STEVO AKKERMAN

Het is verleidelijk de moord op een vrolijke, levenslustige en idealistische politica in te brengen in de discussie over het Britse EU-referendum, maar laat ik mezelf direct in deze eerste zin tot de orde roepen: de aanhangers van het Vertrek-kamp zijn niet verantwoordelijk voor de dood van Jo Cox, netzomin als de moslims verantwoordelijk zijn voor de schietpartij in Orlando - de dader is de dader.

Toegegeven, er bestaat zoiets als voedingsbodem en ophitsing, maar het zou niet fair zijn alle EU-tegenstanders nu besmet te achten door de man die voor de rechter zijn naam opgaf als 'Dood aan de verraders, vrijheid voor Brittannië'.

Ik betwijfel zelfs of voorstanders van de Britse aanwezigheid in Europa blij moeten zijn als het Blijf-kamp donderdag wint 'dankzij' een politieke moord. Dat zou dan komen door een tijdelijke verdoving van het anti-Europese sentiment. Ik ben er helemaal voor dat de openheid van Cox zegeviert over de geslotenheid van haar tegenstanders, maar dan omdat ze gelijk had, niet omdat haar het zwijgen is opgelegd.

In Groot-Brittannië, en dan met name in Engeland, is de afkeer van de EU altijd prominent aanwezig geweest en het debat over 'in' of 'uit' nooit verstomd; een vermoeiende toestand die zelfs Anglofielen tot de verzuchting kon brengen dat het voor iedereen beter was als de Britten hun eigen weg zouden gaan; als ze niet van ons houden, laat hen dan vertrekken, dan kan de rest weer opgewekt verder. Maar het Britse referendum gaat niet alleen om de Britten, zoals Adriaan Schout zaterdag liet zien in Letter&Geest: "Overal groeien de frustraties over de EU, en het is geen toeval dat het referendum daarmee samenvalt."

De geest van Margaret Thatcher ('I want my money back') is inmiddels vaardig geworden over alle Europese naties. De economische voordelen van een gemeenschappelijke markt, laat staan een gemeenschappelijke munt, spreken voor veel Europeanen al lang niet meer vanzelf en het daaraan verbonden vrije verkeer van personen wordt eerder als een vloek dan als een zegen ervaren.

Of een terugkeer naar de natie als exclusief zaligmakende eenheid soelaas biedt voor de bedreigingen van onze tijd is zeer de vraag, maar de politieke leiders van wie wij vermoeden dat zij dit weten (Cameron voorop, Rutte een goede tweede) durven het nauwelijks meer hardop te zeggen, bang als ze zijn voor de kiezer. In electoraal opzicht is dat verstandig, maar inhoudelijk gezien is het armzalig: als de democratie geen ideeënstrijd meer is, dan dreigt ze dood te bloeden.

Of moet ik mezelf nog een keer tot de orde roepen? Wat schieten we ermee op van politici te verlangen dat ze staan en vechten voor hun overtuiging, als ze daarmee alleen maar in het zand bijten? Blijkt keer op keer dat het draagvlak voor Europese samenwerking verdampt onder de Europeanen, dan is de ontrafeling van de EU uiteindelijk onvermijdelijk, Brexit of geen Brexit. Ja, dat is waar ik bang voor ben.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden