Armstrong is groter dan zijn sport

De reikwijdte van een wielrenner was nooit groter dan die van Lance Armstrong. Niet alleen omdat hij voor een uniek record zorgde. In de 103-jarige geschiedenis van de Tour de France won nooit eerder een renner zes keer de zwaarste wielerwedstrijd ter wereld, laat staan zeven. Want morgen zal hij in Parijs opnieuw en voor het laatst als beste op het podium staan.

door John Graat

Armstrong is veel groter dan zijn sport geworden. Wie de Amerikaan voor een lezing wil strikken, moet 180 000 euro neertellen. Hij mag George Bush tot zijn kennissen rekenen, heeft filmsterren als Kevin Costner en Robin Williams onder zijn vrienden en sloeg zangeres Sheryl Crow aan de haak.

Hoewel slechts twee procent van de Amerikanen interesse in wielrennen heeft, staat hij qua populariteit op gelijke voet met Tiger Woods en Michael Jordan. Op diverse tv-kanalen in de VS zijn zes tv-commercials rondom Armstrong te zien. En bij de verkiezing van de grootste Amerikaan aller tijden was hij de eerste sporter in de uitslag.

Zijn verdiensten voor de sport zijn nauwelijks te bevatten, stelt Hein Verbruggen, de Nederlandse voorzitter van de internationale wielerunie UCI: ,, Je kunt hem niet los zien van de ziekte die hij heeft overwonnen. Dat verhaal heeft in de hele wereld mensen geraakt. Hij heeft wielrennen in miljoenen huiskamers gebracht waar het vroeger niet te zien was. Dankzij hem zijn grote bedrijven erin gestapt.”

Armstrong is een voorbeeld voor miljoenen mensen in de wereld die door kanker zijn getroffen. In 1996 werden bij de Texaan kwaadaardige tumoren in een teelbal en in zijn hersenen ontdekt. De artsen schatten de overlevingskans op tien procent. Na de genezing vocht hij terug en in 1999 verbaasde hij met zijn eerste Tourzege.

De ziekte bood hem een nieuw perspectief op het leven. Maniakaal joeg hij zijn doel na om elk jaar de beste te zijn in de Tour. Hij durfde conventies van de conservatieve Europese wielersport te negeren. Voor hem telden slechts drie weken in juli. Omdat hij altijd een Amerikaanse sponsor had - eerst US Postal Services, nu Discovery Channel - kreeg hij alle vrijheid. Dat onderscheidde hem van veel Europese renners, van wie wordt verwacht dat ze ook presteren in de klassiekers en de Giro of Vuelta .

Armstrong was een trendsetter.

Hij was de eerste die vooraf bergetappes ging verkennen. Hij haalde de wetenschap erbij voor de ontwikkeling van materiaal. Hij was de eerste die in windtunnels alle facetten van aerodynamica liet onderzoeken. Hij bouwde zijn ploeg uit tot een strak georganiseerd bedrijf dat zijn gelijke niet kent.

Daarmee heeft hij het wielrennen en de Tour veranderd. Wie een kans wil maken in het klassement ging zijn werkwijze kopiëren. Het werkte een verdere specialisatie in de hand. Klassiekers werden van minder belang, andere koersen werden ' voorbereidingswedstrijden '.

De Tour-organisatie spinde er garen bij. De tv-beelden gaan anno 2005 de hele wereld over, van Burkina Faso tot Japan. De inkomsten uit tv-rechten zijn de laatste jaren gestegen tot 85 miljoen euro. Ter vergelijking:

alle andere wedstrijden in het seizoen genereren samen 15 miljoen per jaar. Terwijl de spectaculaire eindzege van Greg Lemond in 1989 in drie weken tijd slechts drie uur Tour op de Amerikaanse televisie opleverde, brengt het station OLN nu dagelijks live-reportages.

Typerend is de intrede van Discovery Channel als sponsor van zijn ploeg. Het bedrijf heeft met diverse kanalen een bereik van 1,2 miljard mensen, verdeeld over 160 landen. Discovery zendt documentaires over de wielersport en Armstrong uit. In de komende weken zal op vijf van de veertien kanalen in Amerika aandacht worden besteed aan de Tour. Leontien van Moorsel veelvoudig wereld-en olympisch kampioene:

,, Als sporter heb ik heel veel respect voor Armstrong. De manier waarop hij de wielersport heeft veranderd, betreur ik. Wat onze sport onderscheidde van voetbal was dat iedereen benaderbaar bleef. Armstrong gedraagt zich als een filmster. In de Ronde van Stiphout ontstonden vorig jaar vechtpartijen om hem heen omdat ze hem zo afschermden. Dat was helemaal niet nodig. Wat voor groot kampioen je ook wordt, je moet altijd voor iedereen respect tonen en je nooit arrogant gaan gedragen. Ik vind het jammer dat hij zich niet altijd zo tegenover zijn collega's heeft gedragen.”

Benjo Maso socioloog en schrijver van diverse historische wielerboeken:

,, De Tour was lang het domein van Fransen, Italianen, Belgen, Spanjaarden en Nederlanders. In de jaren zeventig onderkende directeur Felix Lévitan dat probleem. Hij zag het potentieel buiten Europa en zette eerste stappen naar globalisering. Greg Lemond was in de jaren tachtig nog een eenzame pionier uit Amerika, onder Lance Armstrong is de globalisering voltooid. Dat heeft ook negatieve kanten. Buiten Europa is de Tour de enige wedstrijd die telt. Armstrong had in andere wedstrijden geen interesse. Europese renners kunnen zich die vrijheid nooit permitteren. Ivan Basso, een Italiaan, reed dit jaar al de Giro. Armstrong heeft de wielersport niet leuker gemaakt. De factor toeval heeft hij tot een absoluut minimum teruggebracht. Onder Armstrong werd de Tour heel voorspelbaar. De mooiste wielersport zie je als mensen dingen doen waarvan ze de risico's niet kunnen calculeren. De betreurde Marco Pantani was de laatste die daarmee succes had.”

Hennie Kuiper ex-renner en voormalig ploegleider van Armstrong:

,, Lance heeft de wielersport op veel gebieden op een hoger plan gebracht. Hij heeft zoveel noviteiten geïntroduceerd en heeft zich altijd door de beste mensen laten begeleiden. Eddy Merckx was ook een vernieuwer. Lance logeert regelmatig bij hem thuis. Lance heeft ingezien dat je je in deze tijd helemaal op de Tour moet concentreren. Hij weet wat hij wil, is gewoon slim, stelt zijn eigen doelen en trekt zich van niemand wat aan. Daarvoor kun je alleen maar veel bewondering hebben.''

Johan Bruyneel al zeven jaar zijn ploegleider:

,, Lance heeft de specialisatie in de wielersport verder doorgevoerd. Andere ploegen hebben ons proberen na te doen, maar het blijven zwakke kopieën. Ik weet niet alles, maar ik hoor en zie wel eens wat. Een concurrerende ploeg ging vóór de Tour de etappe naar Saint-Layr-Soulan, de moeilijkste, verkennen, maar besloot de laatste col niet te doen omdat ze een vliegtuig moesten halen. Dat zou bij Lance nooit voorkomen. Wij hadden de volgende dag het vliegtuig genomen.”

Hein Verbruggen voorzitter van de internationale wielerunie UCI:

,, Lance is niet met de specialisatie begonnen. Die trend was al veel eerder door Greg Lemond ingezet. Bernard Hinault was de laatste generalist. Lance heeft wel een andere trend gezet: de noodzaak van de totale toewijding. Omdat hij ooit heeft ervaren dat in zijn leven elke seconde telt. Die onvoorstelbare mentaliteit heb je, of je hebt hem niet. Ik hoop dat hij zich voor de UCI wil gaan inzetten. We hebben afgesproken dat we daar na de Tour, met een goed glas erbij, eens rustig over gaan praten.”

Erik Dekker Rabobank-renner:

,, Wat Lance op het gebied van voorbereiding, parcourskennis, trainen op trapfrequentie en het bouwen van een ploeg heeft gedaan, is absoluut revolutionair. Op 2003 na, toen Ullrich dicht bij hem bleef, heeft hij in zeven jaar nog nooit tijd verloren op zijn concurrenten. Dat is uniek in de geschiedenis. Het is niet belangrijk of de wielersport daardoor leuker is geworden. Wie wint heeft altijd gelijk.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden