Armoede treft vooral alleenstaande vrouwen

De hoge armoedescore van voornamelijk alleenstaande vrouwen blijft een intrigerend gegeven in het jaarlijkse rapport over armoede in ons welvarende land. Tot nu toe heeft dit verschijnsel nauwelijks aandacht gekregen, noch in de Tweede Kamer beroering gewekt.

Onlangs publiceerde het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) de Armoedemonitor 1999, met daarin enige opmerkelijke kanttekeningen. Zo blijkt dat 'werk' niet de oplossing biedt voor armoede, zoals indertijd minister Melkert veronderstelde. Want de echte kampioen van de armoede is de alleenstaande ouder, die niet deelt in de bevoorrechte positie die de overheid gezinnen geeft met twee ouders. Dat biedt weinig hoop voor de bijstandsmoeders met jonge kinderen, die onlangs tot arbeidsplicht werden gemaand. Alleenstaande vrouwen mogen kennelijk, anders dan hun gehuwde collega's, niet delen in de welvaart.

De toename van het aantal banen wordt vooral veroorzaakt door vrouwen die kiezen voor het tweeverdienerschap, meldt het SCP. Een keuze die niet is weggelegd voor alleenstaande vrouwen. Het patroon dat voor de meeste vrouwen alleen het huwelijk of een relatie de mogelijkheid biedt om aan armoede (en de arbeidsplicht) te ontsnappen, doemt weer op. In feite is de vrouw nog steeds afhankelijk van de kostwinner met zijn bevoorrechte positie, wat een grote hindernis vormt om te kiezen voor een zelfstandig bestaan. Emancipatie is kennelijk niet weggelegd voor alleenstaande vrouwen. Immers uit het rapport blijkt dat veel alleenstaanden de druk van hun vaste lasten te zwaar vinden. Het lijkt erop dat er een verband is tussen armoede en die zware lastendruk.

De publicatie van het SCP is gebaseerd op statistieken van het CBS. De armoedenorm die zij hanteren, wordt bepaald door het minimumloon. Voor alleenstaanden geldt de grens van zeventig procent van het minimumloon. Komt men daaronder, dan spreekt men van armoede. Deze norm is vastgesteld in de jaren vijftig, en is reeds lang aan herziening toe.

Heeft het meten van armoede inmiddels alleen nog ten doel de schijn op te houden dat statistieken en cijfermateriaal een oplossing kunnen bieden, vraag ik mij af. Er is duidelijk meer nodig dan een jaarlijks rapport in opdracht van de overheid, om de armoede die door de overheid zelf is veroorzaakt, te bestrijden.

Wie maakt zich in dit land nog druk over de alleenstaanden vrouwen die verantwoordelijk worden gesteld voor de feminisering van de armoede. Het feit dat een baan met een laag inkomen voor alleenstaanden geen enkel perspectief biedt voor de toekomst, vraagt mijns inziens om verbetering van het onderzoek naar armoede. Het is niet moeilijk om de oorzaak aan te wijzen van de armoedeval die alleenstaande vrouwen treft. Uit een eenvoudig rekensommetje blijkt dat de vaste (woon)lasten gelijk zijn voor een eenpersoons- en een tweepersoons huishouden. Dat geldt ook voor de grootste lastenpost, die van de verzekeringen, omdat de alleenstaande ondanks zijn of haar lage inkomen fors indirect meebetaalt aan het inkomen van het paar, omdat ook de hoge premieheffing in de sociale zekerheid, ziekenfonds en pensioen even hoog is. Ook in het fiscale stelsel wordt het draagkrachtbeginsel per huishouden genegeerd, waardoor alleenstaanden opnieuw benadeeld worden.

Ons inkomensbeleid wordt niet bepaald door de hoogte van het inkomen, maar is gebaseerd op verschil in status. Zo kan het gebeuren dat de minister van financiën allerlei rechten voor alleenstaanden zelfs halveert, zoals het bedrag dat men onbelast mag sparen. Als dit alles geschiedt conform de Grondwet die elk onderscheid afwijst, dus ook op grond van status of leefvorm, dan valt er mijns inziens voor dit kabinet nog heel wat uit te leggen.

Verhoging van de te lage zeventig-procentnorm voor alleenstaanden, is voor het kabinet een gevoelig punt. Geef je toe dat die norm omhoog moet om mensen voor armoede te behoeden, dan leidt dat tot meer uitgaven aan bijstandsuitkeringen (voor alleenstaanden).

Dat kost te veel geld. Daarom blijft die norm op het huidige peil, blijft de AOW voor alleenstaanden dus te laag, en klopt ook de zeventig-procentnorm niet als indicator voor armoede onder alleenstaanden.

Wellicht is de falende wetgeving de bron van alle ellende voor alleenstaanden. Ondanks de Grondwet die ongelijke behandeling verbiedt, wordt immers uitgegaan van het tweepersoons huishouden dat als kleinste economische eenheid de maat der dingen is. In feite wordt daarmee de alleenstaande met het eenpersoonshuishouden buiten spel gezet en vogelvrij verklaard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden