Armoede is zwart langs de Mississippi

De monding van de rivier de Mississippi. Beeld Hollandse Hoogte

De Mississippi, die van noord naar zuid door het hart van de Verenigde Staten stroomt, was decennialang de motor van de Amerikaanse economie. Voorafgaand aan de presidentsverkiezingen volgt Erik van Zwam de rivier stroomafwaarts en stuit op de harde werkelijkheid achter het Amerikaanse economische succes.

Bij de noordpunt van Lake Itasca is een mini-stroomversnelling met een verval tussen de rotsen van nog geen meter. Het snelstromende water baant zich een weg door de naaldbossen in deze 'regio van tienduizend meren' in Minnesota. De rivier is slechts een paar meter breed en komt niet eens tot kniehoogte. Hier begint een lange tocht, zo'n 4000 kilometer naar het zuiden, naar de Golf van Mexico. Gaandeweg voegen zo'n 250 stroompjes, beekjes en machtige rivieren als de Illinois, de Missouri en de Ohio zich bij de Mississippi. In de delta onder New Orleans waaiert de grootste rivier van de Verenigde Staten tientallen kilometers uit naar de zee.

De Mississippi loopt door het hart van Amerika. Het land van de ongekende mogelijkheden. Economisch gaat het goed na de grote crisis van 2008: groei, groei en nog eens groei. De werkloosheid is in de statistieken ongekend laag, minder dan 5 procent van de beroepsbevolking. Europa kan alleen maar dromen van zo'n percentage.

Motor van industrie
De Mississippi fungeerde de vorige eeuw als motor van de Amerikaanse landbouw en industrie. Nog steeds komen er nieuwe sectoren op met nieuwe productietechnieken waarvoor het water van de Mississippi onmisbaar is. Het begon eind negentiende, begin twintigste eeuw met de houtkap in het hoge noorden met het stadje Bemidji als kloppend hart, hemelsbreed zo'n 32 kilometer van de bron van de Mississippi: het meer van Itasca. De Mississippi zorgde voor het transport van boomstammen naar de enorme zagerijen langs de rivier.

Ruim twintig jaar floreerde de houtkap in de gigantische naaldbossen. Bomen die honderden jaren oud waren, gingen voor de bijl. Maar daarna was het op. De wouden met witte en rode dennenbomen hadden tot na de Tweede Wereldoorlog nodig om weer tot wasdom te komen. Net als de witte espen die volop werden aangeplant.

Zo vergaat het ook andere sectoren langs de rivier, zoals de fameuze en beruchte suikerrietplantages die bijna 200 jaar van groot economisch belang waren voor de Verenigde Staten. Datzelfde gold voor katoen, tot de jaren tachtig van de vorige eeuw. Het waren aanjagers van de economie. Wáren: verleden tijd. Zo gaat dat langs de Mississippi.

Schalie-olie
Nu zijn het de maisboeren die floreren. De ethanolfabrieken volgen, met de opmars van de biobrandstof uit mais. Olie uit schalie is booming business en wordt door het grootste petrochemische complex van de wereld, tussen Baton Rouge en New Orleans, verwerkt tot talloze producten die de wereldmarkt nodig heeft. De Mississippi zorgt voor een onbeperkte voorraad koelwater en is onmisbaar voor het transport, een sector die sinds een paar jaar uit zijn voegen barst. Minder florissant zijn de vooruitzichten van de visserij. Die gaat na verschillende ecologische rampen en als gevolg van vrijhandelsverdragen een kwijnend bestaan tegemoet.

De Mississippi geeft en de Mississippi neemt. Niet alles gaat samen. Vervuiling door de maisboeren gaat ten koste van de vissers. De sinds kort florerende olie-industrie moet niets hebben van het verplicht bijmengen van biobrandstof in de vorm van ethanol. Het zijn politieke kwesties, die in Washington door lobbyclubs van de diverse industrieën worden uitgevochten. De uitkomsten zijn mede afhankelijk van de nieuwe president: Donald Trump of Hillary Clinton.

Niet iedereen profiteert
Het is een survival of the fittest op zijn Amerikaans, de Amerikaanse droom is er niet voor iedereen. De groei van de economie is relatief, slechts een deel van de bevolking profiteert ervan. In het noorden van de witte Amerikanen, langs de bovenloop van de Mississippi-rivier, gaat het met een werkloosheid onder de 3,5 procent veel beter dan stroomafwaarts, waar het aantal werklozen hand over hand toeneemt en de armoede groeit.

De binnensteden langs de Mississippi worden hier leger en leger. De industrie ten zuiden van Memphis trok weg naar lagelonenlanden zoals Mexico, China en Vietnam. De grote winkel- en fastfoodketens als Walmart, Home Depot, Walgreens, McDonald's, Taco Bell en Popeyes sloopten de papa-en-mamawinkels en -restaurantjes in de winkelstraten langs de rivier. De mechanisatie in de katoen zorgde voor een kaalslag in het aantal banen.

Neergang
De werkloosheid in het midden en zuiden, de extreem lage lonen - en daarmee het wegvallen van koopkracht - zorgen langs de Mississippi voor economische neergang. En armoede heeft hier een gezicht, armoede heeft hier een kleur: armoede is hier zwart.

De economische groei van de Verenigde Staten zit vooral aan de westkust met grote techbedrijven als Google, Facebook, Microsoft, en aan de oostkust met banken, financiële instellingen en beurzen. Werk voor hoogopgeleiden, maar niet voor mensen met weinig onderwijs of slecht onderwijs.

Het midden van Amerika, langs de oevers van de Mississippi, was eens de motor van de economie, maar die dagen zijn goeddeels voorbij. Veel werk is weg, de lonen zijn extreem laag en de zwarte Amerikaan betaalt de prijs: armoede. Maar het blanke noorden langs de rivier gaat het economisch nog steeds voor de wind.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden