'Arme mensen zijn geen lieverdjes die elkaar allemaal helpen'

Roanne van Voorst (1983), antropoloog en journalist

CO WELGRAVEN

"Voor mijn promotieonderzoek heb ik ruim een jaar in een sloppenwijk in Jakarta gewoond, de hoofdstad van Indonesië. Ik wilde nagaan hoe de bewoners daar omgaan met de overstromingen, die onder meer door de klimaatverandering steeds vaker voorkomen. De krotten waarin ze wonen staan op de oevers van de rivier, ze leven constant in gevaar. Vorig jaar ben ik cum laude gepromoveerd.

Toen ik in Jakarta aankwam, ging ik op zoek naar een geschikte buurt voor mijn onderzoek. In de bus ontmoette ik Tikus ('muis'), een straatjongen die mij meenam naar wat hij de beste plek ter wereld noemde: zijn sloppenwijk. Dat was mijn geluk. Want normaal gesproken wordt een buitenstaander met argusogen bekeken, zeker een blanke. Maar doordat Tikus mij introduceerde en ik letterlijk aan zijn hand de wijk binnenkwam, was dat wantrouwen er niet.

Wat ook in mijn voordeel werkte, was dat ik van meet af aan leefde zoals de mensen daar. Ik had een houten huisje met golfplaten op het dak. Een gat in de grond was het toilet. Er was geen stromend water, wel elektra, maar die viel regelmatig uit. Overal zag je ratten en kakkerlakken. De rivier was een open riool, het stonk er enorm.

De bewoners merkten dat ik geïnteresseerd in ze was, dat ik wilde blijven. Er begonnen vriendschappen te ontstaan, ze gingen me vertrouwelijke dingen vertellen. Ik hoorde de ruzies en de roddels - ik spreek Bahasa Indonesia - en al vrij snel was ik een gewone buurvrouw, niet die gekke blanke van buiten. Op den duur vroegen ze zelfs naar m'n seksleven!

Elke dag was ik bezig met mijn promotieonderzoek: ik observeerde de bewoners en interviewde ze, zo'n 130 in totaal. Ik zag toen al dat er nog meer in zat dan alleen een proefschrift. Ik ontdekte zoveel mooie en bijzondere dingen, hoorde allerlei menselijke verhalen. In zo'n buurt vinden mensen allemaal slimme oplossingen voor hun armoedeproblemen. Ze hebben zelfs een eigen bank- en beveiligingssysteem. Het was natuurlijk ook vrij uniek dat ik daar ruim een jaar geweest ben; zoveel westerlingen wonen niet zolang in een sloppenwijk. Er was veel meer te vertellen dan de overstromingen en de gevolgen daarvan. Na mijn promotie besloot ik mijn ervaringen op te schrijven, niet op een academische toon zoals in mijn dissertatie, maar heel toegankelijk.

In dit boek heb ik ook willen afrekenen met een paar vooroordelen, bijvoorbeeld dat mensen arm zijn door hun eigen schuld. Nou, in de wijk waar ik gewoond heb kon je zien dat de bewoners gewoon heel weinig kansen in hun leven hebben, dáárom zijn ze arm. En van die romantische verhalen dat arme mensen heel gelukkig zijn en elkaar allemaal helpen, klopt ook al niet veel. Soms waren ze inderdaad heel lief, maar af en toe waren ze straatratten die elkaar naaiden waar je bij stond. Dat moesten ze wel, want anders konden ze niet overleven.

Met sommige mensen heb ik nog steeds contact, via sms of app. En ik ga elk jaar naar Jakarta. De laatste keer dat ik er was zag ik met eigen ogen dat een deel van de sloppenwijk verwoest is. Met bulldozers zijn er huisjes vernield, ze stonden er illegaal en moesten weg omdat de rivier verbreed wordt. Die dreiging was er al toen ik er woonde. De bewoners zijn natuurlijk woedend, maar hebben ook enorm veel veerkracht, ze zitten niet bij de pakken neer.

Ik hoop dat het boek in het Indonesisch vertaald wordt. Dan kunnen de mensen uit de sloppenwijk het ook lezen. Ze hebben mij toegelaten in hun huizen, in hun leven. Daar wil ik wel iets voor terugdoen. Ze mogen op z'n minst toch weten wat ik over hen geschreven heb."

Roanne van Voorst: De beste plek ter wereld. Leven in de sloppen van Jakarta Brandt; 240 blz. euro 17,50

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden