'Arme handelt anders dan rijke denkt'

Abhijit Banerjee en Esther Duflo in een Indiase sloppenwijk. Beeld
Abhijit Banerjee en Esther Duflo in een Indiase sloppenwijk.

Van Groningen tot aan Den Haag en Amsterdam trok Esther Duflo afgelopen maand bomvolle zalen met de presentatie van de Nederlandse vertaling van haar boek 'Arm en kansrijk' dat zij met haar Indiase collega Abhijit Banerjee schreef.

Veel mensen wilden haar zien, die Franse ontwikkelingseconoom die door Time Magazine op het lijstje van 100 meest invloedrijke personen van 2011 is geplaatst en al getipt wordt voor de Nobelprijs. Maar liever dan lezingen en interviews geven, banjert Duflo door de sloppenwijken van New Delhi of Nairobi, zegt ze, moe van alle aandacht, in de bibliotheek van haar hotel in Amsterdam. "Ik hang dan het liefst zo maar wat op straat rond, observeer mensen en maak een praatje met ze. Door die gesprekjes vallen de puzzelstukjes van mijn onderzoek vaak in elkaar en begrijp ik beter waarom arme mensen de keuzes maken die ze maken."

In 'het veld' doet Duflo ook ideeën op voor haar empirische experimenten. Met een groep van zestig professoren toetst zij wereldwijd de werking van hulp, zoals dat ook in de geneeskunde bij het testen van medicijnen gebeurt. De ene groep willekeurig gekozen proefpersonen krijgt wel hulp, de controlegroep niet. Het bekendste voorbeeld is misschien de proef met de ontwormingspillen die Keniaanse kinderen twee jaar lang kregen. Zij gingen gemiddeld langer naar school en verdienden later 20 procent meer dan de kinderen die de pillen, die ondervoeding tegengaan, maar een jaar kregen.

De experimenten van Duflo's Poverty Action Lab lijken vaak kinderlijk eenvoudig. Zoals de maatlepels die Duflo voor de helft blauw schilderde en verspreidde onder een groep maïsboeren in Kenia. "Zo kunnen ze precies de hoeveelheid kunstmest afmeten die nodig is om hun maïs goed te laten groeien. Nu strooien ze vaak willekeurige hoeveelheden, terwijl een half theelepeltje volstaat. Te veel kunstmest is slecht voor de bodem en onnodig duur."

Duflo's experimenten hebben vaak een diepere laag. Zo wil ze bij dit experiment niet alleen weten of de blauwe lepels het gebruik van kunstmest terugdringen, maar ook of de willekeurig geselecteerde boeren hun vrienden zullen aanraden zo'n lepeltje aan te schaffen. "Ik wil weten hoe de mond-tot-mond-reclame werkt. Binnenkort gaan we terug naar hetzelfde dorp en bezoeken we lukraak in de omgeving huizen, op zoek naar blauwe lepeltjes. Als het werkt, bespaart deze methode een hoop geld op dure informatiecampagnes."

Het is Duflo's missie om hulp, stap voor stap, zo efficiënt en goedkoop mogelijk te maken. Slaat haar boodschap in deze crisistijd sneller aan bij donoren?

"Helaas niet. De vaak rechtse politici die willen bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, vinden evalueren van hulp meestal weggegooid geld. Zij kunnen helemaal niet vooruit denken." Als ze dat wel doen, zouden ze volgens Duflo inzien dat goed wetenschappelijk onderzoek op lange termijn kosten bespaart. Het is een boodschap die ze bij haar bezoek aan Den Haag ook aan staatssecretaris voor ontwikkelingssamenwerking Ben Knapen meegaf. "Zet het beetje geld dat er is - het Nederlandse hulpbudget stelt echt niet zo veel voor - volledig in op het creëren van kennis over armoedebestrijding. Die kennis zal zich als een olievlek verspreiden. Arme mensen kunnen dan op termijn zichzelf helpen."

Niet iedereen staat te juichen om alle kaarten op de 'randomista's' (genoemd naar de empirische experimenten, randomized controlled trials) te zetten. De empirische experimenten zijn volgens sommige critici onethisch omdat ze mensen in de controlegroep bewust hulp onthouden. "Maar als je erachter wil komen wat de problemen van arme mensen zijn en hoe die aangepakt kunnen worden, moet je wel hun gedrag bestuderen, en niet dat van bijvoorbeeld proefratten. Arme mensen en hun problemen worden vaak veel te simpel voorgesteld. Het programma dat je op basis daarvan aanbiedt zal te simpel zijn en niet de echte problemen aanpakken."

Voordat een experiment begint, moet het worden getoetst door een ethische commissie, in de Verenigde Staten en in het land van uitvoering. Bovendien heeft Duflo haar eigen morele kompas. "Een ontwikkelingsorganisatie vroeg mijn medewerking aan een onderzoek naar het tegengaan van ondervoeding bij kinderen door lokaal voedsel te verrijken. Een belangrijk experiment, dat op termijn veel levens kan redden, maar ik wist niet hoe ik dat op een goede manier kon uitvoeren.

"Het zou betekenen dat ik kinderen in de controlegroep geen plumpynut (pindakaas met extra voedingsstoffen) zou mogen geven terwijl ik weet dat ondervoede kinderen daarvan opknappen. Aan zo'n onderzoek werk ik niet mee."

Abhijit Banerjee en Esther Duflo: Arm & Kansrijk - Een nieuwe visie op het bestrijden van armoede. Uit het Engels vertaald door Chiel van Soelen en Pieter van der Veen. Uitg. Nieuw Amsterdam. ISBN 9789046811054; 320 blz., € 22,95.

Spraakmakend boek
'Poor Economics' (vertaald als 'Arm & Kansrijk') van Esther Duflo en Abhijit Banerjee is een van de meest spraakmakende boeken van het afgelopen jaar. Het bevat een verfrissende blik op ontwikkelingssamenwerking: niet dogmatisch rechts ('afschaffen'), niet dogmatisch links ('rijk moet arm helpen'). Duflo en Banerjee kijken aan de hand van veldonderzoek welke vormen van hulp effectief zijn en welke niet. Daar hoort ook onbevangen gedragsonderzoek bij onder armen, want die handelen niet zo voorspelbaar als rijken soms denken. En een project dat in het ene land wel werkt, werkt in het andere land niet.

Het Poverty Action Lab, dat Duflo in 2003 met andere onderzoekers oprichtte, voert wereldwijd zo'n driehonderd experimenten uit: van het verstrekken van waterfilters in Ghana tot aan het invoeren van kleine zorgverzekeringen in India. De populariteit van Duflo's boek en de lezingen en interviews die ze geeft, dragen er toe bij dat dergelijke onderzoeken meer bekendheid en fondsen krijgen.

"Maar als mijn baby er straks is", zegt Duflo, wijzend op haar dikke buik, "dan heb ik een goed excuus om mij lekker een paar maanden terug te trekken in India om mij volledig aan mijn onderzoek te wijden."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden