Arm Laos wil batterij van Zuidoost-Azië worden

Geplande stuwdammen in de Mekong verontrusten buurlanden vanwege effect op visserij en landbouw

Kapitein Lee kijkt uit over het Nam Ngum Meer. In de verte rijzen eilandjes op uit het water, links ligt de boot waarmee Lee met toeristen het stuwmeer opgaat. Uit het zicht van de kapitein bevindt zich de Nam Ngum dam, de oudste waterkrachtcentrale van Laos en de reden dat het meer is ontstaan. "Voor dit gebied onder water werd gezet, was er een dorp en een groot bos", vertelt Lee. "Onder water kom je zelfs nog drie tempels tegen."

Laos is in de ban van waterkrachtcentrales en wil de komende twintig jaar tientallen stuwdammen bouwen, waaronder zeven in de Mekong, de grootste rivier van Zuidoost-Azië. Critici vrezen dat dit plan grote gevolgen zal hebben voor visserij en landbouw. Die effecten zouden tot in de Vietnamese Mekongdelta te merken zijn.

De Wereldbank wil voorlopig niet meefinancieren, omdat het de impact vaag vindt. De Laotiaanse regering lijkt niet onder de indruk van de kritiek en achtte het gisteren, bij een ontmoeting tussen de Mekong-landen, onnodig het onderwerp op de agenda te zetten. Volgens Laos zijn de dammen nodig om de 'batterij van Zuidoost-Azië' te worden en het land te ontwikkelen. De opgewekte elektriciteit wordt aan Thailand of China verkocht en voorziet arme Laotianen van stroom.

"Het probleem zit hem in de beoogde locaties", benadrukt Victor Gowling, technisch adviseur van het Wereld Natuur Fonds (WNF). "Zeven van de geplande dammen zullen de hoofdstroom van de Mekong direct blokkeren." Volgens het WNF gaat dat ten koste van het visrijke leven in de rivier. Gowling: "Een oplossing zou zijn alleen dammen in zijtakken van de Mekong te bouwen. Je wekt dan nog steeds stroom op maar brengt de visserij veel minder in gevaar, de hoofdbron van voedsel voor de miljoenen mensen die aan de Mekong leven."

Tegenstand komt ook uit buurland Vietnam waar de Mekong uitmondt in de Zuid-Chinese Zee. Hanoi vreest dat de Mekongdelta, een van de meest productieve rijstbouwregio's ter wereld, haar vruchtbaarheid zal verliezen. Door de aanleg van de dammen zal minder vruchtbaar slib stroomafwaarts komen. Een terechte zorg, aldus Surasak Glahan, woordvoerder van de Mekong River Commission (MRC) in Vientiane, een adviserend orgaan waarin de zes Mekong-landen vertegenwoordigd zijn. Volgens de MRC is er nog te veel onbekend over de impact en is meer studie nodig omdat er 'grote gaten' zitten in het onderzoek dat tot nu toe is gedaan. "Er moet beter gekeken worden wat dit betekent voor Thailand, Vietnam en Cambodja", zegt Glahan. "Wat het ene land met de rivier doet, zal gevolgen hebben voor het volgende land."

De regering van Laos stelt dat het allemaal wel meevalt en zegt het ontwerp van de Xayaburi dam, de eerste dam die het land in de Mekong zelf wil bouwen, aangepast te hebben na klachten uit Vietnam. "Ik ben ervan overtuigd dat er geen ongunstige gevolgen zullen zijn", verklaarde de viceminister van energie en mijnen onlangs.

Dat waterkrachtprojecten in Laos niet per definitie slecht zijn, blijkt volgens kapitein Lee wel uit de Nam Ngum dam, gebouwd in een zijtak van de Mekong. De hier opgewekte elektriciteit wordt naar Thailand geëxporteerd en voorziet Vientiane van stroom. Volgens Lee is het ecosysteem hier in stand gebleven. "Er zit nog steeds veel vis. Toen ik een paar jaar terug met mijn broer ging vissen, konden we wel honderd kilo op een dag vangen."

Het WNF heeft een ander beeld. "Het heeft ruim tien jaar geduurd voor de visstand in het meer weer op peil was", zegt Victor Gowling. Dat wil volgens hem niet zeggen dat de dam slecht is. "Soms moeten we bereid zijn een deel van de rivier op te geven voor de ontwikkeling van een land. Maar dan wel zo dat de schade minimaal blijft."

Impact waterkracht
Mede dankzij de export van door waterkracht opgewekte elektriciteit, groeit de economie in Laos (6,5 miljoen inwoners) jaarlijks gemiddeld 7 procent. De succesvolste waterkrachtcentrale is de met hulp van de Wereldbank gebouwde Nam Theun 2 dam, in een zijtak van de Mekong. Deze levert jaarlijks ruim 60 miljoen euro op. "Daarmee wordt de armoede bestreden", zegt Ingo Wiederhofer, senior uitvoerder bij de Wereldbank. De impact op mens en natuur is volgens hem opgevangen door de getroffen bevolking te helpen elders een bestaan op te bouwen en nieuwe wildreservaten in te richten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden