Arm als Samir, rijk als Samuel

De Franse Karine Tuil levert ironisch commentaar op de vraag waarom we onze identiteit ontlenen aan onze rijkdom

Halverwege Karine Tuils roman 'Een verzonnen leven' gaat het opeens grondig en definitief mis met het leven en de carrière van de Frans-Arabische Samir Tahar. Uit het niets duikt midden in diens prestigieuze New Yorkse advocatenbureau zijn gesjochten halfbroer François op, nog magerder dan een paar jaar terug, toen ze elkaar voor het laatst zagen in het flatje van hun moeder in een buitenwijk van Parijs. "Hij ziet er vervaarlijk uit in dat jasje van spijkerstof met hier en daar zwarte vlekken (vet? inkt? roet?), zijn spijkerbroek met scheuren op de knieën, dat T-shirt met de afbeelding van een hardrockband. Zijn grote blauwe ogen stralen iets benauwends uit, een soort krankzinnigheid. Je ziet hem en je voelt dat hij tot alles in staat is." Omineus verklaart François dat hij niet van plan is te vertrekken.

Paniek. Samirs identiteit en het leven dat hij voor zichzelf in de Verenigde Staten had opgebouwd - een kunstwerk bijna, zoals de lezer gaandeweg ontdekt - staan in één klap op losse schroeven.

Want François heeft Samirs geheim ontdekt: in Amerika heet Samir tegenwoordig Samuel of Sam, en gaat hij, geboren uit straatarme Arabische ouders, door voor een Jood. Het kantoor waarvoor hij werkt is mede opgezet door Pierre Lévy, hij is getrouwd met Ruth, de dochter van een vooraanstaand personage in de Amerikaans-Joodse gemeenschap. Zijn huis staat en hangt vol met Joodse parafernalia.

Samir heeft nog veel meer te verbergen. Uit het berooide, maar bijdehante jongetje dat de lezer aan het begin van de roman leert kennen is stapje voor stapje een succesvolle, steenrijke en genotszuchtige oplichter gegroeid. Wie zijn weg kruist, wordt voor zijn karretje gespannen. Naast zijn verzonnen leven als Joodse advocaat leidt hij bovendien nog eens een dubbelleven met talrijke minnaressen. Samir/Samuel heeft zijn New Yorkse levenswijze verborgen gehouden voor de familie die hij in Europa in armoede achterliet. Eens in de zoveel jaar komt hij langs met dure cadeautjes. Hij kletst een tijdje, niet te lang, met zijn moeder, en laat bij het weggaan een stapel bankbiljetten achter op een kastje.

Maar de laatste keer klampte zijn moeder zich aan hem vast: zij maakte zich grote zorgen over zijn halfbroer François, die in een onhandelbare marginaal aan het veranderen was. Ze toonde hem de wapens die hij onder de vloerbedekking in zijn kamer verborg.

Reden te over dus voor Samir om zich, nu deze François in zijn New Yorkse kantoor is opgedoken, zo snel mogelijk van zijn halfbroer te ontdoen. Als François zich 's avonds in een louche nachtclub vergrijpt aan een luchtig geklede dame en voor de politie moet vrezen, is dat voor Samir een mooie kans om hem een fors maandgeld in het vooruitzicht te stellen op voorwaarde dat hij als de wiedeweerga terugkeert naar Europa.

Maar Samir is niet de enige in dit boek die een metamorfose ondergaat; de wijze waarop mensen, bewust of door het toeval gedreven van gedaante en leven kunnen veranderen is het belangrijkste thema van Karine Tuils roman. Eenmaal terug in Parijs raakt François in de ban van het islamisme en groeit hij in korte tijd uit tot een terrorist-in-de-dop. Het lange hoofdstuk waarin Karine Tuil zijn frustraties en radicalisering beschrijft, behoort tot de overtuigendste delen van dit boek, waarvan de vele wendingen en de overdadige subplots de lezer soms doen duizelen. Die overdaad aan actie is bij Karine Tuil de tol die aan het aloude schrijversvoorschrift show, don't tell moet worden betaald.

Behalve de twee halfbroers beleven ook anderen in dit boek een identiteitscrisis. In Parijs woont nog steeds een stel met wie Samir in zijn jonge jaren nauwe contacten onderhield: Nina Roche en Samuel Baron. Wanneer de drie via de wegen van het toeval weer met elkaar in contact komen, verandert het geld van Samir ook hun bestaan diepgaand. De lotgevallen van dit tweetal groeien uit tot een belangrijke subplot.

Materieel succes lijkt voor Karine Tuils voornaamste personages de maat aller dingen, maar het zoeken naar de kern van de menselijke persoonlijkheid vormen het eigenlijke onderwerp van deze roman. Dat is eerder vertoond, en wie zo'n onderwerp kiest, moet zich daarom onderscheiden door stijl en plot. Op beide gebieden blijkt Karine Tuil iemand die, hoewel geen overrompelend nieuw talent, het vak terdege verstaat en over een eigen stem beschikt: dialogen, intrige, het ritme van het verhaal, dat alles is dik in orde. De minder waarschijnlijke wendingen in het verhaal worden met zoveel aplomb neergezet dat de lezer er voor de duur van het boek best in wil geloven, en de beschrijvingen van het uitzichtloze bestaan aan de onderkant van de Franse samenleving en van het rijkeluisleven in New York overtuigen.

"Pourvu que cela dure", (Als dat maar goed blijft gaan), zei de moeder van Napoleon al, niet gerust op de onwaarschijnlijke carrière van haar zoon. Ook in het geval van Samir gaat het natuurlijk uiteindelijk mis, en de onontkoombare grote kladderadatsch, waarin alle kaartenhuizen instorten en de zorgvuldig vervaardigde maskers afvallen, wordt door de auteur meeslepend beschreven.

'Een verzonnen leven' is de negende roman van Karine Tuil, die debuteerde met een tragi-komische trilogie over het leven in een Joods gezin, de romans 'Pour le Pire' (2000), 'Interdit' (2001) en 'Du sexe féminin' (2002). 'Een verzonnen leven' is een thriller die de lezer meesleept naar de ontknoping, en tegelijkertijd een psychologische roman die hem achterlaat met intrigerende vragen over fundamentele waarden en over werkelijkheid en onwerkelijkheid van de persoonlijkheid. Bovendien bevat het een ironische kritiek op het onmatige materialisme dat in deze dagen van mondialisering op ridicule wijze wordt geacht zin en betekenis te geven aan ons leven - een verontrustende vorm van grootheidswaan. Aan het slot van 'Een verzonnen leven' zijn de hoofdpersonen van hun illusies en pretenties beroofd, maar wel met zichzelf en een eenvoudig bestaan verzoend.

Karine Tuil : Een verzonnen leven (L'invention de nos vies). Vertaald door Jan Pieter van der Sterre en Reintje Ghoos. De Bezige Bij; 443 blz. euro 19,90 ebook euro 14,99

Samir/Samuel heeft zijn New Yorkse levenswijze verborgen gehouden voor de familie die hij in Europa in armoede achterliet

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden