Arjans ouders blijven wachten

Arjan Erkel (32) is al meer dan zes maanden spoorloos sinds zijn ontvoering in de Russische deelrepubliek Dagestan. Zijn werkgever, Artsen zonder Grenzen, en het ministerie van buitenlandse zaken doen er alles aan om hem zo snel mogelijk vrij te krijgen. Tot dusver zonder enig resultaat. Maar zijn vader, Dick Erkel, geeft de moed niet op.

Eén ding wil hij beslist niet, waarschuwt Dick Erkel de fotograaf vooraf: op de foto, met zijn huis in Westdorpe als achtergrond. ,,Arjans ontvoerders zouden, ten onrechte, het idee kunnen krijgen met rijke mensen van doen te hebben', zegt hij. ,,Maar dat zijn we absoluut niet. In Zeeuws-Vlaanderen kun je nog relatief goedkoop goed wonen. Geld voor de vrijlating van Arjan hebben we echter niet.'

De vraag is overigens of het de kidnappers daarom te doen is. Sinds de ontvoering van Arjan Erkel op 12 augustus vorig jaar hebben ze immers niets van zich laten horen. Getuigen zagen die avond omstreeks acht uur in een buitenwijk van de Dagestaanse hoofdstad Machatsjkala drie gewapende mannen de Nederlander uit het busje van Artsen zonder Grenzen sleuren. Vervolgens werd de algemeen coördinator in de noordelijke Kaukasus een gereedstaande witte Lada ingeduwd. Erkels chauffeur is de laatste die hem - levend - gezien heeft.

Wie hem ontvoerd hebben en waarom is ook na zes maanden nog niet duidelijk. Russische media suggereren dat de autoriteiten zelf wel eens achter de kidnapping kunnen zouden zitten, vanwege de regelmatige kritiek van AzG op het Russisch beleid in de opstandige deelrepubliek Tsjetsjenië. Morten Rostrup, president van de Zwitserse afdeling van AzG en baas van Arjan Erkel, wil daar niet over speculeren, maar gelooft wel dat politieke motieven in deze zaak een rol spelen.

Vermoedens zijn aan Dick Erkel niet besteed. De 63-jarige vutter heeft geen moment rust meer gehad sinds hem midden in de nacht van 12 op 13 augustus de onheilstijding vanuit Moskou bereikte. Terwijl zijn vrouw zes kilo afviel, kwam hij zelf acht kilo aan. Voortdurend spookt het door zijn hoofd: hoe krijg ik mijn zoon levend en ongedeerd terug? De terugkeer van Arjan is voor hem een dagtaak, zo niet een levenstaak geworden. De deur van zijn huis in Westdorpe komt hij niet meer uit. ,,Stel je voor dat Arjan belt, en wij zijn er niet. Dat is toch onvoorstelbaar.'

Eén uitzondering maakte Erkel op dit plichtsbesef: vorige week reisde hij met zijn jongste zoon Diederik af naar Moskou, waar ze samen met Artsen zonder Grenzen en Buitenlandse Zaken een persconferentie hielden, met name voor de Russische media. Daarbij deed Erkel senior een emotionele oproep aan de ontvoerders om zijn zoon vrij te laten. Een veel beluisterd Russisch radiostation zond gedurende een halfuur een gesprek met hem live uit. Van de stad of de omgeving zagen ze vrijwel niets. ,,Ons enige doel was: hoe kunnen we een bijdrage leveren aan een behouden terugkeer van Arjan?'

De reis naar Moskou betekende een radicale breuk met de tot dan gevoerde tactiek: de absolute radiostilte is veranderd in een media-offensief. ,,We wilden de ontvoerders eerst de ruimte geven contact op te nemen. Ten koste van alles moest worden voorkomen dat eventuele acties schade zouden berokkenen. Maar als het aan de andere kant volkomen stil blijft, moet je wat anders verzinnen.'

In Dagestan zijn posters verspreid met Arjans foto en een verzoek om informatie over zijn lot. In een wereldwijde petitie-actie op internet worden president Poetin en zijn ambtsgenoot Magomedov van Dagestan opgeroepen al het mogelijke te doen om de Nederlander zo snel mogelijk vrij te krijgen.

Arjan Erkel werkt al zes jaar voor Artsen zonder Grenzen. Hij is afgestudeerd cultureel antropoloog. Vrienden noemen hem weliswaar betrokken, maar zien hem niet als een idealist. Hij houdt een zekere afstand tot de mensen voor wie hij werkt - ontheemden en vluchtelingen - waardoor hij zich niet snel door emoties op sleeptouw laat nemen. Na zijn studie was hij een tijdje zoekende: begon als medewerker van een creditkaartmaatschappij en was zelfs even beurshandelaar. Maar de wereld van de topsalarissen, de lease-auto's en de kantoortijden beviel hem al snel niet meer. ,,Hij is niet het type om op een bureaustoel te blijven zitten', zegt zijn vader.

Vanuit zijn eerdere ervaringen, onder andere in Tadzjikistan, kende Arjan de gevaren van de Kaukasus goed. Sinds april vorig jaar staat hij aan het hoofd van de AzG-missie in Dagestan. Zijn vriend Michiel Hofman, die de familie inlichtte over de ontvoering en zelf werkzaam in Ingoesjetië, zegt dat Arjan zich meer dan normaal bewust was van de realiteit van het kidnapgevaar. ,,Hij voelde zich zeer verantwoordelijk voor het team in Dagestan. En hij wist dat hij zelf ook een doelwit kon zijn.'

Arjans vader heeft geen spijt dat hij zijn zoon naar een onrustig gebied heeft laten gaan. ,,Waar Artsen zonder Grenzen zit, is het per definitie gevaarlijk. Dat weet je. En wie ben ik om Arjan tegen te houden? Die jongen is bijna 33 jaar. Die maakt zijn eigen keuzes. En terecht. Daar moet ik me niet mee bemoeien. Wil ik ook niet.' Als hij straks ongeschonden uit de Kaukasus terugkeert, zal Dick Erkel hem dan ook niet smeken een veiliger middel van bestaan te kiezen. ,,Hooguit ontraad ik hem meteen terug te gaan naar dat gebied.'

Dick Erkel roemt de inspanningen van Artsen zonder Grenzen. ,,Het is een bijzondere club mensen. Ze leven ontzettend mee met ons, alsof Arjan hun eigen broer is. Telkens weer bedenken ze nieuwe acties. Drie keer per week hebben we contact. Helaas zijn we nog niet veel verder gekomen, en weten we nog steeds niets over het lot van Arjan, maar dat valt hen absoluut niet te verwijten.'

Zelf zit Dick Erkel ook allerminst stil. Hij zocht en vond persoonlijk contact met minister De Hoop Scheffer van buitenlandse zaken, minister-president Balken ende, oud-premier Lubbers en europarlementariër Arie Oostlander, allemaal CDA'ers. ,,Puur toeval', zegt hij. ,,Zij bezetten momenteel sleutelfuncties die van pas kunnen komen in deze zaak. Al moet ik wel toegeven dat ik namens het CDA twintig jaar raadslid geweest in de Rotterdamse deelgemeente Alexander. Maar ik ben ervan overtuigd dat politici van andere partijen ons ook niet in de steek gelaten zouden hebben.'

Geen gelegenheid laat Erkel onbenut om gezagsdragers aan te sporen hun invloed aan te wenden. Zo sprak hij ook met de Russische ambassadeur in Nederland, Alexander Khodakov. Die faxte onmiddellijk een persoonlijke brief van Erkel naar het Kremlin aan president Poetin. Een schrijven aan koningin Beatrix overweegt hij niet. ,,Dat zou overbodig zijn', meent hij. ,,Ik heb de overtuiging dat Buitenlandse Zaken alles doet om contacten te leggen en onderhouden met de Russische autoriteiten.'

Overigens waakt de vader van Arjan Erkel voor al te hoog gespannen verwachtingen. ,,Ik ken de reikwijdte van de politiek: je kunt veel vragen, maar niks eisen. Garanties kan men niet geven.'

Uit een gesprek met de onlangs vrijgelaten Russische hulpverleenster Nina Davidovitsj maakte Erkel op dat het leven van ontvoerde weldoeners niet altijd even makkelijk is. ,,Zij vertelde me dat ze een half jaar in een gat in de grond, ergens in een groot bos, heeft gezeten. Waar weet ze niet. Ze kreeg bij haar ontvoering een zak over haar hoofd, en ook bij haar vrijlating. Tijdens haar verblijf in dat bos kreeg ze telkens voor drie dagen eten, water om zichzelf te wassen, en een emmer voor haar behoeftes. Voor de rest werd ze aan haar lot overgelaten en moest ze zien dat ze de muizen van haar eten afhield.'

Over het lot van Arjan is evenwel niets bekend. ,,Natuurlijk denk je wel eens dat hij ook dood zou kunnen zijn', zegt Dick Erkel. ,,Maar die gedachte laat je zo min mogelijk toe. Ik wil vechten voor zijn leven met alle beperkte middelen die ik heb.' Aan zijn geloof - Erkel is Nederlands hervormd - ontleent hij enige steun, maar tegelijkertijd vraagt hij zich af hoe God het kan toelaten, dat uitgerekend iemand ontvoerd wordt die juist mensen wil helpen. Niettemin leeft de plaatselijke kerk erg mee met de zorgen van de familie Erkel. De dominee komt regelmatig langs, en Erkels vrouw Francien vindt in haar kerkbezoek enige troost.

De ontvoering van Arjan heeft de overige leden van de familie Erkel - Edger (35), Diederik (28) en Roos (25) nader tot elkaar gebracht. ,,Je wordt zuiniger op je kinderen', zegt vader Dick. ,,Zorgzamer is misschien een beter woord. We bellen nu elke dag even met elkaar. Gewoon om te horen dat alles goed gaat.'

Aan een voorspelling omtrent de vrijlating van zijn zoon wil Dick Erkel zich niet wagen. ,,Maar het zou fantastisch zijn wanneer Arjan zijn 33ste verjaardag op 9 maart te midden van zijn familie kan vieren.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden