Aristoteles zucht onder goudtwist

reportage | Griekse goudmijnen: ze leveren werk, maar ook milieuvervuiling in toeristisch gebied. Het ene dorp is tegen, het volgende juicht de ontwikkelingen toe.

HALKIDIKI - Demonstranten die bewakers met benzine overgieten en dreigen hen levend te verbranden, terwijl intussen de fik gaat in bedrijfsauto's en ander materieel. De politie die, gewapend met traangasgranaten, een klopjacht houdt op demonstranten in de bossen. Burgerwachten die controleren welke voertuigen er binnenkomen en vertrekken. En een politiebureau dat in vlammen opgaat.

Het gaat er sinds 2012 hard aan toe tussen de buurdorpen Stratoni en Ierissos op Halkidiki, een schiereiland in het noorden van Griekenland. Toen kreeg het Canadese bedrijf Eldorado een concessie om in de bodem onder de bossen van het nabijgelegen Skouries goud te winnen. De Griekse regering ontving de Canadezen, die de mijn vanaf 2016 gedurende 27 jaar willen exploiteren, met open armen. Net als de inwoners van Stratoni, waar het overgrote deel van de bevolking van oudsher in een van de mijnen in de omgeving werkt. De Canadese dollars en 1300 arbeidsplaatsen zijn meer dan welkom in tijden van diepe economische crisis, met een werkloosheid van 27 procent en een gapend gat in de begroting.

Maar tegenstanders in het dorp Ierissos, tien kilometer verderop, maken zich vooral druk om het gapende gat dat de open mijn in het eeuwenoude bos slaat. Niet alleen gaat daarmee kwetsbare natuur verloren, ook zullen het gebruik van cyanide en dubieuze winningsmethoden het drinkwater en milieu vervuilen, zeggen ze. Dat raakt niet alleen de gezondheid van de bewoners, maar ook een belangrijke bron van inkomsten: het toerisme. Veel inwoners van de nabijgelegen miljoenenstad Thessaloniki, maar ook Serviërs, Bulgaren en Macedoniërs brengen hun vakantie door aan de paradijselijke stranden van Halkidiki. Nog wel.

"We gaan geen cyanide gebruiken. Er komt geen giftig afval in het bos, laat staan in het grondwater. En als de mijn na 27 jaar is uitgeput, wordt het hele gebied opnieuw beplant." Giorgos Glyniadakis, voorzitter van de Griekse vakbond van mijnwerkers, steekt nog maar een sigaret op in het verenigingshuis in Stratoni. Hier drinken ze koffie en lunchen ze aan bruine tafels met gele tafelkleedjes en roze plastic tulpjes, in het centrum van het verder stille en saaie dorp.

"Dat is het. Er is verder geen verhaal. Er zijn hier al mijnen sinds de tijd van Alexander de Grote. Nooit hebben ze de ontwikkeling van het toerisme in de weg gestaan. Mijnbouw en toeristen kunnen prima samengaan. En denk je dat we hier zelf zouden willen wonen als het zwaar vervuild is?" Hij wijst naar een speelveld en strand, pal voor het verenigingshuis. 28 jaar geleden verhuisde hij van Kreta hierheen om in Olympiada te komen werken, een naburige mijn waar goud, koper, lood en zilver worden gewonnen. "In de zomer zwemmen we hier. En daarvan is nog nooit iemand ziek geworden."

Politieke spelletjes

De hevige protesten die buurdorp Ierissos organiseert zijn volgens Glyniadakis het gevolg van politieke spelletjes en samenzweringen. "Het gaat om een hoop geld. En macht." Beide dorpen behoren tot de gemeente Aristoteles, vernoemd naar de beroemde denker die hier in de vierde eeuw voor Christus werd geboren. Er wonen ook een paar mijnwerkers met hun gezinnen in Ierissos. "Die worden geterroriseerd. Met achtervolgingen en geweld." Hij laat garnalen, inktvisringen, bonen en salade aanrukken. En natuurlijk ouzo. "God heeft deze omgeving zoveel moois gegeven. De stranden, prachtige natuur, en grondstoffen. Er is hier voor iedereen plaats." Maar naar Ierissos durft Glyniadakis al jaren niet.

In dat dorp, een kwartier verderop moeten ze om de woorden Glyniadakis lachen. "Die mensen zijn volledig gehersenspoeld", spot Marina Karastergiou van de organisatie SOS Halkidiki. Ze is tijdelijk met haar studie moderne geschiedenis gestopt om zich volledig op de protestbeweging toe te leggen. Door heel Ierissos hangen spandoeken met teksten als "Ja tegen water, nee tegen goud".

Regelmatig organiseert SOS Halkidiki demonstraties bij de mijn, maar ook reizen ze door heel Griekenland om medestanders te mobiliseren. Ze kregen supporters van voetbalclub PAOK uit Thessaloniki zo ver om met spandoeken tegen de mijn te zwaaien toen het gerucht ging dat Hellas Gold, de Griekse dochter van Eldorado, hun vereniging wilde sponsoren. Maar ook hardere middelen, als brandstichting, schuwen ze niet.

Leugens

"Het zijn allemaal leugens die de voorstanders verkondigen. Ze zeggen dat ze een nieuwe techniek in plaats van cyanide willen gebruiken. Maar die techniek is nog helemaal niet getest, en uit onderzoek blijkt dat hij niet geschikt is voor het onttrekken van grote hoeveelheden goud." En dan die herbeplanting. "Ja, dat was ook beloofd door de vorige eigenaar, die ruim tien jaar geleden failliet ging en vertrok. Die heeft geen boom neergezet."

Ook Karastergiou is ervan overtuigd dat er een groot politiek spel gespeeld wordt, maar dan op een andere manier. "De burgemeester is voor de mijn. In ruil voor hun stem zet hij inwoners op de lijst met werknemers", weet ze. Haar neef heeft een tijd vastgezeten na de gewelddadige protesten in 2012, waarbij materieel van de mijn in vlammen opging. Naar aanleiding daarvan viel de politie met groot vertoon huizen in Ierissos binnen, op zoek naar daders. Later brandde het politiebureau af. "Daarvoor zijn wij niet verantwoordelijk. Ik heb gehoord dat de politie dat zelf gedaan heeft om ons in een kwaad daglicht te stellen", zegt Karastergiou. Ze geeft toe dat de paar mijnwerkers in het dorp 'sociaal uitgesloten worden', dat er sprake is van 'verbaal geweld', maar ontkent dat ze zijn aangevallen. Sinds de grote politie-inval houden burgerwachten een oogje in het zeil bij de toegangswegen tot het dorp. "Ach, ik kan het de mijnwerkers niet eens kwalijk nemen. Zij gaan voor hun baan. Maar het is zo kortzichtig. Voor die 1300 banen zetten ze er tienduizenden in het toerisme op het spel." Karastergiou vraagt de rekening. "Als die mijnwerkers je een lunch aanbieden, dan betalen wij toch minstens je koffie."

Hellas Gold praat inmiddels niet meer met de media vanwege de in zijn ogen partijdige berichtgeving. En in een gepolariseerde atmosfeer is het lastig zoeken naar genuanceerde, laat staan objectieve standpunten. Milieudeskundigen wijzen op de gevaren van de gebruikte technieken, maar houden het vaak bij algemene bewoordingen. Het is immers onduidelijk hoe Hellas Gold precies te werk zal gaan.

Uitgerekend in de meest toeristische plaats van de gemeente waar ze het meest te verliezen hebben bij een vergiftigd imago, klinkt enige nuance. "Natuurlijk willen we die mijn niet", zegt Nikos Kritikos, die in Ouranoupoli een restaurant heeft. "Maar ja, wat moeten mensen in dit gebied doen? Niet iedereen kan in het toerisme werken." Hij schenkt zijn gasten een glas streekwijn in. "Om dit werk goed te doen, moet je je talen spreken. Je moet een ondernemersgeest hebben", gaat Kritikos verder. "Maar de meesten hier hebben niet eens hun middelbare school afgemaakt. Voor hen is er de mijn, en niets anders."

Ouranoupoli, 10 kilometer van Ierissos en 20 van Stratoni, maakt zich op voor de lente. Eigenaren van de tavernes zetten hun tafels buiten. Het dorp is populair bij Bulgaren en Russen. Ook hier zijn de meesten tegen de goudwinning. Hotels hebben stapels folders van SOS Halkidiki op hun balie liggen. En elke paar minuten komt er wel iemand in een trui van de organisatie voorbij.

"Weet je wat ik zo lastig vind?", vervolgt Kritikos. "Al die herrie geeft een enorm slechte uitstraling. Terwijl er nog zoveel niet bekend is over die mijn. Er is eigenlijk nog niets negatiefs gebeurd, behalve het gezeur van de tegenstanders. Als we niet oppassen blijven toeristen zonder reden weg, en die komen echt niet meer terug." Kritikos zwaait naar een voorbijganger in een T-shirt van SOS Halkidiki. "Maar die mijn, die moet er niet komen."

Begin deze maand besloot de rechter, in een van de zaken die tegenstanders hebben aangespannen, dat Hellas Gold mag doorgaan met de voorbereidingen voor het openen van de mijn.

Op 17 februari zouden ongeveer veertig gemaskerde tegenstanders van de goudwinning bij Skouries voertuigen van winningsmaatschappij Hellas Gold in brand hebben gestoken.

'Er is eigenlijk nog niets negatiefs gebeurd, behalve het gezeur van de tegenstanders'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden