architectuur

T/m 18 februari, ABC Architectuurcentrum, Groot Heiligland 47, Haarlem, di t/m za 12 tot 17 uur, zo 13 tot 17 uur.

Deze dubbelheid verdeelt zich gelijkelijk over de zeven getoonde projecten in Haarlem en keert in dezelfde mate terug in de wanden met foto's van eerdere - reeds voltooide - gebouwen. De tentoonstelling begint hoopvol, met het ontwerp voor een woonhuis. Dit gebouwtje heeft twee gezichten: een gesloten oostwand met kriskras in het vlak staande rechthoekige ramen - analoog aan een van de wanden van Le Corbusiers kerk in Ronchamp - en een westgevel met een dynamisch spel van in- en uitkragende glazen puien, die als een opeenvolging van serres voor een grillige achterwand zorgen. Het is een spannend ontwerp, vol onverwachte gezichtspunten en een originele indeling.

Meteen daarna krijgen we de 'corporate' Cees Dam te zien. De architect heeft soms de neiging te graag representatieve architectuur te willen maken. De valse schone schijn van 'hoogwaardige' bouwmaterialen als marmer en graniet moeten dan grandeur geven aan gebouwen die in feite recht-toe, recht-aan vierkante dozen met een fraai geveltje zijn. Het kantoorgebouw op de Dam in Amsterdam is hier een veelzeggend voorbeeld van.

Het project de 'Spuihof' in Den Haag - een enorm woon-/winkelcomplex - lijkt van eenzelfde soort leegheid te worden. Het gehoekte gebouw bestaat uit een hoge toren met een iets lager blok ernaast. De toren heeft een hoge strakke gevel met rechthoekige ramen die strak in het gelid staan. De achterwand ervan is gebogen om nog enige dynamiek in het ontwerp te brengen. De laagbouw heeft eenzelfde soort gevel als de toren, alleen staan er twee iets naar achteren versprongen verdiepingen op, die over de volle lengte glas hebben om het gebouw een luchtige kroon te geven. Het zijn niet meer dan architectonische holle frasen.

Daar staat de toren van het Wilhelminahof aan de Kop van Zuid in Rotterdam weer tegenover. Het is een spectaculair hoogbouw-ontwerp met een vierkanten kolom, waarnaast een geknepen ovalen vorm is gezet. Het complex moet als een lantaren een baken in de nacht zijn. Simpel, maar toch verbeeldend. Heel anders dus dan die kantoor-kantoorgebouwen die Dam elders neerzet.

Ook in de woonhuizen wisselt Dam spannende gevelpartijen (een straat met schots en scheef staande 'Japanse kamerschermen' in de Filmwijk in Almere) af met gelikte rechthoekige villa's met een zielloze ronde pui van getint glas als uitstulpsel van de woonkamer of zoiets (Amsterdam-Zuidoost).

En dan ineens zie je het ontwerp voor Theater de Agnietenhof in Tiel. Dam vat het gebouw op als een klein complexje, door het visueel op te breken in losse elementen. Het is een methode die in de Verenigde Staten door Frank Gehry met veel succes wordt toepast en in Delft door Jan Hoogstad ook is gebruikt voor het door hem ontworpen theater aldaar.

Cees Dam heeft de zaal in Tiel een sculpturale, excentrische, ronde vorm gegeven (bekleed met een fraaie, grijze steensoort); de toneeltoren is in de top licht ingeknikt en een van de andere bouwdelen heeft een harmonica-gevel. Het is een verrassend frivool ontwerp voor een architect die bekend staat om zijn voorkeur voor strakke geometrische vormen in een modernistische compositie.

Soms laat Cees Dam ook eclectische trekjes zien. Een piramide-vorm, een zuilvormige partij, een traditionele gevel-opbouw, het leunt soms tegen het postmoderne aan. Toppunt hiervan is een kast aan het eind van de tentoonstelling, een soort neo-barok ding met nep-marmeren beschildering en een kast-indeling die uit de een of andere Louis-periode lijkt te stammen.

De angel zit echter in deze monstrueuze kast. Daar staat een piepklein modelletje van 'de Stopera' in Amsterdam, het muziektheater/stadhuis dat voor zoveel stampei heeft gezorgd in de hoofdstad en de architect veel kritiek opleverde. Het tonen van het modelletje in de omgeving van zijn nieuwe projecten is een vette pesterige knipoog naar al die criticasters. De Cees Dam van toen is nog steeds alive and kicking lijkt het te willen zeggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden