architectuur

T/m 5 januari, NAi, Museumpark 25, di t/m za 10 tot 17 uur, zon- en feestdagen 11 tot 17 uur. Catalogus ¿ 49,50.

Het mooie van Europan is de gerede kans op uitvoering van het winnende plan. Dit scherpt de geest en dwingt tot realisme en doorberekening. Veel wilde concepten kom je daardoor niet tegen op de rondgang door de tentoonstelling op de zolderverdieping van het Nederlands Architectuurinstituut. Vijf gangen zijn voor de tentoonstelling leeggeruimd. Hun wanden zijn behangen met A1-panelen waarop de honderden inzenders hun architectonische visie etaleren. Veel te veel. Zelfs de grootste liefhebber wordt hier hoorndol. Bij voorbaat is het dus een zinloze onderneming om alles te bekijken. De plannen zijn nu hoogstens onderhoudend behang op de tocht langs de winnende inzendingen, die aan de kopeinden van de gangen staan opgesteld. Maar ook wie vluchtig kijkt, ziet het ene supercomplex naast het volgende overdekte weefsel van straten en stegen. De toon is duidelijk.

Europan is in het leven geroepen om de bouwpraktijk voor jonge Europese architecten te stimuleren. Iedere twee jaar worden locaties in achttien Europese landen uitgezocht. Dit jaar waren dat in Nederland het Indië Complex in Almelo, het terrein van de Montessori-school in Amsterdam Osdorp, de Erasmus Zone in Den Haag, de locatie Baander-Zuid in Emmen en het gebied rond het Ledig Erf in Utrecht. Het is opvallend hoeveel Nederlanders er tussen de winnaars zitten. De plannen worden gecodeerd aan de jury aangeboden en er was ook een forse deelname uit het buitenland - 52 procent van de plannen -, maar desondanks zit er slechts één buitenlands koppel (een Belgisch duo) tussen de vijf winnaars. Van de eervolle vermeldingen gingen er twee naar buitenlandse teams.

Het meest experimentele winnende ontwerp is van het Nederlandse trio Pieter Bannenberg (1959), Kamiel Klaasse (1967) en Mark Linneman (1962) voor de Haagse locaties. Anders dan de andere inzenders proberen zij niet het wonen-onder-een-dak te stimuleren, maar hebben zij een 'pixelstad' ontwikkeld: een scala aan bouwblokken die als losse punten over het gebied verspreid liggen. Iedere woonsoort krijgt zijn eigen gebouwvorm en dus zijn eigen structuur en identiteit. Het ongedefinieerde karakter van het project-gebied in Wateringen, tegenwoordig bestaat daar het modewoord 'periferie' voor, leent zich bij uitstek voor deze aanpak: geconcentreerde woonplekken met uitzicht op een gevarieerd landschap vol kassen en weilanden.

Zo'n diffuse oplossing was in Almelo niet nodig. Het Indië Complex is hiervoor een te sterk aanwezige factor, die ook nog eens te verleidelijk is om niet te gebruiken. Zowel de prijswinnaar als de eervolle vermelding zijn met de oude fabriekshal aan de haal gegaan. Winnaars Madeleine Maaskant (1966) en Victor van Velzen (1957) segmenteren de hal tot een kris-kras-veld van individuele woningen, waarbij het oude dak de nieuwe afdekking vormt van de huizen. Inge Bobbink (1963) en Ellen Monchen (1966) gebruiken het bestaande dak als superstructuur, waaronder de blokvormige woningen zich behaaglijk koesteren. Het resultaat is een vrij klassiek stratenpatroon met losse huizen, maar dan overdekt. Her en der piept een bovenverdieping door het dak heen, waardoor ook nog eens aantrekkelijke dakterrassen ontstaan.

Voortgang

Den Haag en Almelo zijn de twee uitersten in deze editie van de tweejaarlijkse Europan-competitie. Het is te hopen dat de plannen ooit aan uitwerking toe komen. Dat dit mogelijk is, bewijst een viertal plakkaten in de opgang naar de tentoonstelling. Ze doen verslag van de gerealiseerde Europan-projecten in Nederland en vermelden de voortgang van de nog niet uitgevoerde plannen. Van Europan 1 en 2 is het meeste wel zo'n beetje gerealiseerd, of er zijn vervangende opdrachten gegeven. Alleen de projecten van Europan 3 vlotten nog niet zo. Over twee jaar weten we daarover ongetwijfeld meer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden