Architectuur in een woest klimaat

klimaatverandering | Creaties van de Nigeriaanse architect Kunlé Adeyemi zijn 'klimaatproof'. Het zijn geen bunkers tegen de boze buitenwereld, maar bouwwerken die zich lenig staande houden in extreme weersomstandigheden.

E-mailcontact met het Amsterdamse architectenbureau NLÉ leert direct twee dingen over de eigenaar, Kunlé Adeyemi. Eén: hij is een bezig baasje. Twee: hij is zo trots als een pauw op zijn werk. NLÉ sluit mails niet af met een gebruikelijke, zakelijke groet, maar met een waslijst internetlinks. Die verwijzen naar sites met nieuwe ontwerpen van Adeyemi en publicaties over zijn werk en persoon.

Hij kon nog net een gaatje vinden in zijn volle agenda, voor een gesprek. Locatie: een hip, Amsterdams koffietentje, waar ouderwetse campingzitjes dienst doen als 'loungemeubels'. Adeyemi (40) komt binnen, sluit snel een telefoongesprek af. "Het zijn drukke tijden", zegt hij. "Ik kom net uit het buitenland voor werk. En ik vertrek al bijna weer naar de VS." In Amerika geeft Adeyemi, naast zijn werkzaamheden als architect, regelmatig een periode les aan de topuniversiteit Harvard. Daar geniet hij van. Met creatieve slimmeriken om zich heen voelt hij zich net zo goed leerling als docent.

Het thema van zijn lesprogramma: bouwen in waterrijke Afrikaanse steden. Dat klinkt als een ordentelijk vakgebied, zo op papier. Maar de praktijk is anders. Adeyemi maakt gebouwen voor steden die te kampen hebben met heftige problemen, als gevolg van het veranderende klimaat. Zeespiegelstijging, storm en overstromingen.

Het is zijn taak, zegt hij, om daar als architect een antwoord op te formuleren. "Ik wil in mijn werk niet vechten tegen de gevolgen van klimaatverandering. We kunnen het toch niet stoppen, dat stadium zijn we voorbij. In plaats daarvan wil ik werken mét de verandering, door huizen en gebouwen erop aan te passen." Wil niet zeggen, benadrukt Adeyemi, dat hij zich neerlegt bij klimaatverandering. "We moeten alles doen om het tij te keren. Maar ondertussen zien we in veel landen, onder andere in Afrika, de gevolgen van klimaatverandering al. Daar wil ik nú iets aan doen."

Prijzen

Adeyemi's bekendste werk is een drijvende school, drie etages hoog. Die bouwde hij in Makoko, een sloppenwijk van woonboten bij Lagos, Nigeria. Plastic tonnen dienden als drijvers. Materialen voor deze 'Makoko Floating School' kwamen uit de buurt. Het symboliseerde nieuwe hoop voor Lagos, waar inwoners van huizen op palen in 2011 moeten vluchten voor het rijzende water. Hij won er verschillende prijzen mee, waaronder de prestigieuze 'zilveren leeuw' op de architectuurbiënnale, vorig jaar in Venetië - een stad die zelf worstelt met hoog water.

Ondertussen steekt Adeyemi zijn energie in nieuwe projecten, zoals een deels dobberend mediagebouw (Radio Chicoco) in de Nigeriaanse stad Port Harcourt. "Ik wil mijn werk opschalen", zegt hij. "En dan bedoel ik niet dat er overal drijvende scholen moeten komen, waar water een bedreiging vormt. Het zijn de waarden die ik wil kopiëren en verspreiden." Welke dat zijn? "Het beschermen tegen én omarmen van de natuur."

Een nieuw bouwwerk, toevallig ook een schoolgebouw, in Tanzania bevat die ingrediënten ook. Daar lopen gevaarlijke wilde dieren rond, veel olifanten. Een robuuste schoolgebouw moet bescherming bieden, zegt Adeyemi. Maar transparante onderdelen moeten er voor zorgen dat het geen 'gevangenis' wordt. "De natuur leert ons belangrijke lessen. Daar wil ik de scholieren ook aan blootstellen." Dat weet hij uit eigen ervaring. Adeyemi's vader was architect én boer. "We hadden geiten, vissen, honden, apen en vogels. We gebruikten ons land voor eten. Als kind stond ik er niet bij stil. Maar terugdenkend: ik put nog steeds veel uit die ervaringen."

Rem Koolhaas

Vanaf zijn studietijd ging Adeyemi op reis. Hij studeerde in Nigeria en aan de Amerikaanse Princeton University, waar hij onderzoek deed naar verstedelijking. Daarna kwam hij naar Nederland en werkte hij bijna tien jaar samen met de Nederlandse toparchitect Rem Koolhaas, in dienst van het Rotterdamse Office for Metropolitan Archiecture (Oma). Zijn bureau NLÉ (betekenis: 'thuis') zette hij zes jaar terug op. Met zijn succes kwam Adeyemi vorige zomer in één klap binnen op nummer 60 van de Duurzame 100 van Trouw.

Adeyemi richt zich in zijn werk nu vooral op plekken in ontwikkelingslanden, die het meeste baat hebben bij slimme vondsten die bescherming bieden tegen natuurgeweld en klimaatverandering. Slim hoeft zeker niet te betekenen: complex. Adeyemi is dol op eenvoudige, praktische oplossingen. De relatie tussen water en mensen is basaal van aard, zegt hij, dus is het vaak niet nodig om al te 'high tech' te denken. Die les heeft hij geleerd in thuisland Nigeria, waar Adeyemi zijn ogen uitkeek op de vindingrijkheid, waarmee mensen zichzelf in barre omstandigheden toch comfort weten te bieden.

Om opdrachtgevers zit deze creatieve geest niet verlegen. Zijn verantwoorde werkwijze is 'in'. Wat wel opvalt: veel projecten zitten nog in de fase van schetsen en concepten. En verder komt het soms niet. Om ervoor te zorgen dat zijn maatschappelijke bijdrage groot is, gaat de architect wat kritischer kijken met wie hij in zee gaat. Het is niet de bedoeling dat bedrijven of overheden mooie 'groene' plannen door NLÉ laten maken om er mee te pronken, maar er niks mee te doen. "

Er komt een tijd, denkt Adeyemi, dat NLÉ zich ook gaat storten op projecten in Europa. Want de principes van het architectenkantoor worden steeds breder toepasbaar omdat het weerbeeld extremer wordt. "Overstromingen en heftige regenval zullen vaker voorkomen. Dat vraagt ook in Europese watersteden, zoals Amsterdam, om flexibiliteit in bouw." Dan gaat ook de westerse bouw naar de 'basics', denkt Adeyemi. "De wereld keert verspillende uitbundigheid steeds meer de terug toe."

Verkwisting van schaarse grondstoffen, zoals energie, wordt volgens de architect ook steeds meer afgekeurd. Plaatselijk schone energie regelen voor huizen en gebouwen is de oplossing. Adeyemi is daarbij fan van zonnepanelen, die hij ook op de drijvende school in Lagos plaatste. "De zon is een onuitputtelijke oerkracht. Wij kunnen er tegenwoordig -net als planten dat al miljoenen jaren doen- energie uit winnen met cellen. Een logische en makkelijke keuze. Het zal niet lang meer duren voordat het doodnormaal is om zonne-energie op te wekken in bouw."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden