Archeologen vinden extreem vroege Friese Christuskop

Een klein bronzen schijfje, versierd met Christuskop en kruis, brengt opwinding in Friesland. Het ornament zou uit de 9de eeuw stammen.

Bij de restauratie van de Laurentiuskerk in het Friese terpdorpje Raerd, tussen Leeuwarden en Sneek, is een bronzen ornamentje gevonden, met een afbeelding van Christus tegen de achtergrond van een kruis.

Het schijfje heeft een doorsnee van ongeveer twee centimeter, en is waarschijnlijk onderdeel van een gesp of fibula (doek- of mantelspeld). Vooral de datering van het gevonden christelijke sieraad zorgt voor de nodige opwinding in archeologische en kerkelijke kring. De vondst is voor onderzoek naar de Rijksdienst voor het cultureel erfgoed gestuurd.

Daarop vooruitlopend houden de archeologen van het ARC (Archeological Research & Consultancy), die de vondst deden, het voorlopig op de periode rond 800 na Chr. Dat is opmerkelijk vroeg, als je bedenkt dat de eerste missie-expeditie van de Engelse bisschop Bonifatius naar Friesland pas in 716 plaatsvond.

Om die reden denkt Evert Kramer, hoofd van de collectie archeologie van het Fries Museum, dat 800 aan de vroege kant is. „De acceptatie van het christendom van West- naar Oost-Europa heeft nogal wat tijd in beslag genomen. De heidense periode loopt locaal nog een tijd door na de dood van Bonifatius in 754. Ik denk daarom toch eerder aan de tweede helft van de negende eeuw. Met een sieraad waarmee je overduidelijk je geloof uitdraagt, kon je je toch niet eerder in het openbaar vertonen dan op zijn vroegst rond 850.”

Dat neemt niet weg dat ook Kramer verrast is over de vondst. „We kennen wat voorbeelden van zulke spelden, met eenzelfde type afbeelding. Maar die zijn weer beduidend ouder. In een vrouwengraf in Suffolk bijvoorbeeld is zo’n ornament gevonden, met een afbeelding van Christus en een kruis. Maar de kerstening in Engeland is ook veel eerder op gang gekomen dan in Nederland. ’Heilige’ fibulae, spelden met godsdienstige afbeeldingen, komen pas echt in zwang in de tiende en elfde eeuw. Qua type is dit dus een heel vroege.”

Volgens Kramer is er in Nederland nooit eerder een vergelijkbare vondst gedaan. „Het enige wat we hebben, zijn dit soort gezichtjes op tegeltjes, maar die stammen uit de volle Middeleeuwen. Wel zijn er, ook in Friesland, gebruiksvoorwerpen gevonden met christelijke motieven, die nog verder teruggaan in de tijd, tot halverwege de achtste eeuw. Maar”, zegt Kramer, „die voorwerpen kunnen ook meegebracht zijn uit een naburig, al langer gekerstend land. We weten niet waar ze vandaan komen.”

Ook daarom spreekt de vondst in Raerd zo tot de verbeelding: het sieraad is gevonden tussen de fundamenten van de kerk. Nieuwe kerken werden in het verleden meestal gebouwd op de fundamenten van hun voorgangers. Dat geldt ook voor de kerk van Raerd. Uit bodemonderzoek kan worden opgemaakt dat op dezelfde plaats als de huidige Laurentiuskerk ook in 1100 al een kerk heeft gestaan. De vondst van het bronzen schijfje zou erop kunnen duiden dat ook dit Godshuis nog een voorganger heeft gehad.

Kerkrentmeester Willem Hansma van de Laurentiuskerk heeft al plannen met de afbeelding op het gevonden schijfje, vertelt hij in het Friesch Dagblad. „We gaan binnenkort fuseren met de kerk van Jirnsum. Daar moest nog een nieuw kerkzegel voor komen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden