Arbitragehof oordeelt, maar China luistert toch niet

China heeft geen 'historisch recht' op de wateren van de Zuid-Chinese Zee, zo oordeelt het Permanente Hof van Arbitrage in Den Haag in een zaak die was aangespannen door de Filippijnen. De uitspraak van het hof is bindend, maar het is de vraag of die de houding van China in de regio verandert.

Het tribunaal heeft de Chinese aanspraken op een groot deel van de Zuid-Chinese Zee afgewezen. De rechten die China misschien had, zijn door het Zeerechtverdrag van de Verenigde Naties uit 1982 komen te vervallen, stelt het hof. Verder heeft China met zijn activiteiten de soevereine rechten van de Filipijnen geschonden en het zeemilieu ernstig beschadigd, aldus de rechters.

Het Permanente van Hof van Arbitrage is ingesteld op basis van het Zeerechtenverdrag van de Verenigde Naties (UNCLOS), dat door beide partijen in deze zaak is ondertekend.

'Zogenaamde uitspraak'
In een reactie op het bindende vonnis van het hof herhaalde China dat het de uitspraak naast zich neerlegt. President Xi Jinping zei dat "de soevereine en maritieme rechten van China in de Zuid-Chinese Zee op geen enkele manier worden aangetast door deze zogenaamde uitspraak". De Chinese strijdkrachten zullen die rechten beschermen, aldus Peking.

Tegelijkertijd zei het Chinese ministerie van buitenlandse zaken dat Peking de scheep- en luchtvaart in en boven het gebied niet zal belemmeren en bereid is geschillen rechtstreeks met de betrokken landen vreedzaam op te lossen.

De Filipijnen, Vietnam en Japan waren blij met de uitspraak. De Filipijnse minister van buitenlandse zaken Perfecto Yasay riep op tot "terughoudendheid en nuchterheid" en zei aan te sturen op onderhandelingen.

De Verenigde Staten maanden alle partijen provocerende uitspraken of handelingen te vermijden. Washington noemde de uitspraak "een belangrijke bijdrage aan het gemeenschappelijke doel van een vreedzame oplossing voor de conflicten in de Zuid-Chinese Zee".

Kunstmatige eilandjes
China probeert al langere tijd zijn aanspraken kracht bij te zetten door kunstmatige eilandjes aan te leggen. Op een aantal daarvan zijn ook vliegvelden en militaire installaties gebouwd. Volgens het hof kunnen hieraan geen exclusieve economische zones van 200 mijl worden verbonden.

Door de betwiste wateren wordt elk jaar voor 5 biljoen dollar aan goederen vervoerd. Het gebied is rijk aan vis en er worden aanzienlijke voorraden olie, gas en andere bodemschatten vermoed.

VIJF VRAGEN

Wat is het Permanent Hof van Arbitrage?

Het is de oudste intergouvernementele instantie voor het oplossen van internationale geschillen via arbitrage 'en andere vreedzame middelen'. Het hof werd opgericht tijdens de eerste Haagse vredesconferentie in 1899, die bijeen was geroepen door de Russische tsaar Nicolaas II.

Het arbitragehof heeft geen vaste rechters, maar werkt met tribunalen die worden opgezet voor een specifieke zaak en bestaan uit één, drie of vijf leden. "De term 'hof' is eigenlijk een beetje misleidend, want het is geen rechtbank of gerechtshof", zegt Joris Larik, expert op het gebied van internationaal recht van The Hague Institute for Global Justice. "Het is meer een instantie die arbitrages faciliteert.

Welke uitspraken deed het hof eerder?
Het hof heeft in ruim zeventig zaken uitspraak gedaan en heeft 116 zaken in behandeling. Zo gaf het eerder deels groen licht aan India voor een stuwdam in de Kishenganga-rivier, waartegen buurland Pakistan bezwaar had gemaakt. En het hof deed ook uitspraak in een grensgeschil tussen Eritrea en Ethiopië.

Hoe werkt het?
Als landen er langs diplomatieke weg niet uitkomen, kunnen ze kiezen voor arbitrage. Normaal gesproken wordt het geschil dan behandeld op grond van een verdrag, waarbij beide landen partij zijn en waarin is vastgelegd dat ze voor arbitrage mogen kiezen. In de zaak van de Filippijnen versus China zijn vijf arbiters aangesteld, onder wie de Nederlander Fred Soons, hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit Utrecht.

Hoe dwingend zijn uitspraken ?
De uitspraken zijn juridisch wel bindend, maar ze zijn - zoals vaak in het internationaal recht - niet op te leggen. De Chinezen hebben geen verweer gevoerd in de zaak over de Zuid-Chinese Zee en hebben al aangekondigd dat ze zich niks aantrekken van de uitspraak. "Als China de uitspraak naast zich neerlegt, hebben de Filippijnen heel weinig opties om naleving van de uitspraak af te dwingen", zegt expert Joris Larik. "Geen opties eigenlijk."

Wat is dan het belang van de uitspraak van vandaag?
Het land dat aan het langste eind trekt, versterkt zijn diplomatieke positie. De verliezer lijdt imagoschade. "China probeert zichzelf de laatste jaren te presenteren als vriendelijke economische macht, die een positieve bijdrage levert in de wereld", zegt Larik. "Als de Chinezen een nadelige uitspraak volledig naast zich neerleggen, wekken ze de indruk dat ze zich, als het eropaan komt, niks aantrekken van het internationaal recht."
Arjen van der Ziel

De belangrijkste punten uit de uitspraak

- China heeft geen 'historisch recht' op de wateren van de Zuid-Chinese Zee.
- De aanspraken die China mogelijk had, zijn door de Zeerechtconventie van de Verenigde Naties uit 1982 komen te vervallen.
- Aan niets van de Spratly-eilanden voor de westkust van de Filipijnen kan China het recht op een exclusieve economische zone ontlenen.
- China schond traditionele visserijrechten van de Filipijnen, in het bijzonder bij de Scarborough Shoal.
- Chinese olievorsingen bij de Reed Bank maakten inbreuk op de soevereine rechten van de Filipijnen.
- Met overbevissing en het aanleggen van kunstmatige eilanden heeft China delen van het ecosysteem van de Spratly-eilanden beschadigd.
- Met zijn activiteiten heeft China het conflict met de Filipijnen verscherpt terwijl het geacht werd de problemen op te lossen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden