Aparte Russische zone op de Balkan is fataal

De Navo-bondgenoten moeten de Russen er alsnog van overtuigen, dat ook zij de Joegoslavische president Milosevic laten vallen. De Navo-landen moeten niet zo hypocriet zijn dat zij er stiekem op rekenen dat de Russen hun contact met deze oorlogsmisadiger voortzetten.

Dick Verkijk

Milosevic staat dan toch op de lijst van oorlogsmisdadigers. Dat is mooi. Maar wederom hebben de Navo-landen een kans verzuimd om hem definitief van het onderhandelingstoneel te later verdwijnen. Ze hadden tot een consensus met de Russen (en de Grieken) moeten komen vóórdat hij op die lijst zou worden geplaatst:

,,Oké Russen, jullie onderhandelen met Milosevic, maar als er een arrestatiebevel wegens oorlogsmisdaden tegen hem wordt uitgevaardigd, moeten ook jullie daar de consequenties uit trekken. Dan degraderen we Milosevic tezamen tot de status die de Bosnisch-Servische leider Karadzic in Bosnië heeft - dan is hij onderhandelingspartner af.''

Dan zou het ook voor de bevolking in Servië duidelijk zijn geweest dat het hier niet om een subjectief Navo-besluit ging, maar om een objectief VN-oordeel, waar ook bondgenoot Rusland niet omheen kon. Nu gebeurt precies het omgekeerde: de Russen vinden de beslissing van het hof in Den Haag onjuist en versterken daarmee het vooroordeel bij velen in Servië dat het Westen tegen hen is.

De Navo-landen moeten de Russen er alsnog van overtuigen, dat ook zij Milosevic moeten laten vallen, in plaats van stiekem te hopen dat de Russen hun contacten met de boosdoener voortzetten.

Het is nu de tijd de Servische regering voor de keus te stellen.

Milosevic wordt gehandhaafd, maar dat betekent een volstrekt onafhankelijke staat Kosovo, omdat je moeilijk van de Albanezen kunt eisen, dat ze binnen een Joegoslavië blijven waarin oorlogsmisdadiger Milosevic een hoofdrol speelt.

Het enige alternatief is een werkelijk democratische regering in Servië, die een confederaal verband mogelijk maakt. Hiertoe zou een referendum moeten worden gehouden: niet in Kosovo, maar in Servië, waar de Servische bevolking dan zelf haar keus kan maken. Het is een keuze voor de huidige Joegoslavische federatie met Milosevic maar zonder Kosovo, óf voor een Joegoslavische confederatie zonder Milosevic maar met Kosovo.

Dit is ook meteen de lakmoesproef voor Milosevic. Wat vindt hij belangrijker: aan de macht blijven of, door af te treden, Kosovo redden voor een verband binnen Joegoslavië?

Als de Servische bevolking vóór een confederatie en dus tégen Milosevic kiest, dan moeten de inter-Joegoslavische onderhandelingen voor de verdere toekomst niet beperkt blijven tot die tussen een Albanese en een Servische delegatie.

Het moet een driezijdig overleg worden tussen vertegenwoordigers van Montenegro, Kosovo en Servië. De huidige Montenegrijnse regering, zo heeft vice-premier Dragosan Burzan nog eens tegenover mij in Podogorica bevestigd, legt nu al elke federatieve wet naast zich neer, omdat zij de centrale Joegoslavische regering illegaal acht.

De Montenegrijnse regering zal geen enkele moeite hebben met het idee van een confederatie.

Mocht de Servische bevolking toch voor Milosevic stemmen, dan kan Montenegro overwegen uit de federatie met Servië te stappen en pogen met het dan zelfstandig wordende Kosovo een confederatie aan te gaan: dat zou tot een volstrekt isolement van het Servië van Milosevic leiden.

De vraag is natuurlijk, welke alternatieve politici er in Servië zijn. Van de 'oude garde' komt alleen Vesna Pesic van het Burger Initiatief in aanmerking. Om haar heen kunnen zich mensen uit de onafhankelijke media scharen, die de taak van Milosevic kunnen en moeten overnemen.

Alle aangeklaagden en meelopers moeten eenvoudig van het toneel verdwijnen, wil er nog iets van een democratisch en vreedzaam Zuidoost-Europa terechtkomen.

Het zou heel goed zijn als ook Russen en Oekraïners deel zouden gaan uitmaken van een internationale gewapende macht die hopelijk kan gaan toezien op een ongehinderde terugkeer van de vluchtelingen naar Kosovo. Maar het zou catastrofaal zijn, als dat zou leiden tot een Russisch-Oekraïense eventueel Griekse zone in de noordelijke streken van Kosovo, naast een Navo-zone in het zuiden. Dat zou de indruk wekken, dat Russen, Oekraïners en Grieken anti-Albanees en de Navo-vertegenwoordigers anti-Servisch zouden zijn. Je kon in het vooroorlogse Kosovo niet spreken van afgebakende zones van Albanezen en Serviërs.

Het indelen in dergelijke zones zou een de facto verdeling zijn van Kosovo in 'etnisch zuivere' gebieden. De Albanezen in de 'Russische zone' zullen wegtrekken respectievelijk terugkeren naar de 'Navo-zone' en de Serviërs zullen zich terugtrekken in de 'Russische zone'.

De internationale militaire macht zal gemengd moeten zijn en in die samenstelling worden ingezet in heel Kosovo.

Het hoogste gezag zal bovendien voor die overgangsperiode moeten berusten bij een burgerlijk VN-bestuur, waarin weliswaar ook in redelijke mate vertegenwoordigers zitten van landen die troepen hebben geleverd, maar dat toch zelfstandig besluit wanneer en waar gewapend optreden nodig is.

Laten we hopen, dat het allemaal nog lukt. Wie maar enigszins op de hoogte was van de situatie op de Balkan en van de mentaliteit van Milosevic, zag al voor het begin van de bombardementen dat de verkeerde middelen zouden worden gebruikt voor een goed doel.

Mocht dit goede doel toch nog worden bereikt, dan kan de Navo zeggen dat ze een al verloren oorlog heeft gewonnen.

Mocht deze oorlog straks voorbij zijn, dan zou er een soort parlementair onderzoek moet worden gedaan naar de besluitvorming binnen de Navo om vergelijkbare nieuwe catastrofes te voorkomen. Want vanwaar toch die huiver bij de Navo-landen om, zowel politiek als militair, de consequenties te trekken uit hun eigen beleid?

Dick Verkijk was jarenlang correspondent in het toenmalig Joegoslavië

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden