Antropoloog: geweld tegen vrouwen is zeer diep geworteld

Beeld Getty Images

Vrouwen die door hun man worden mishandeld baren meer kinderen, concluderen Franse wetenschappers. Met hun onderzoek mengen ze zich in het debat over de vraag: is huwelijksgeweld de vrucht van een succesvolle evolutie? Nee, stellen de onderzoekers in hun publicatie in vakblad Nature.

Het kan klinken als een rechtvaardiging van geweld, want wat evolutionair is, is natuurlijk en wat natuurlijk is, is goed. Toch? Nee, benadrukken de onderzoekers in vakblad Nature. Geweld tegen vrouwen is een misdaad die gecorrigeerd moet worden. Maar om dat effectief te doen is het goed te beseffen dat dit geweld niet een misdadige ontsporing is maar diepe wortels heeft, aldus de antropologen. 

Onderzoekers onder leiding van de Franse antropoloog Jonathan Stieglitz stapten op een glibberig pad toen ze in Bolivia op zoek gingen naar een verklaring voor het geweld dat mannen gebruiken tegen hun echtgenotes. Die misstand komt in alle hoeken van wereld voor, maar Stieglitz hoopte in Bolivia een verklaring te vinden, bij de Tsimane, een volk van jagers-verzamelaars in het Amazonegebied. 

De Tsimane worden wel het gezondste volk ter wereld genoemd - hartfalen is er een zeldzaamheid - maar minder gezond zijn de verhoudingen tussen man en vrouw: 85 procent van de vrouwen heeft te maken met fysiek geweld van hun man. 

De bron van dat geweld is bij de Tsimane goed te onderzoeken, zegt Stieglitz, omdat er veel kinderen worden geboren - gemiddeld negen per vrouw - en anticonceptie er nauwelijks wordt toegepast. Seks en voortplanting zijn er nog een, zegt de antropoloog, terwijl die in geïndustrialiseerde samenlevingen uit elkaar zijn gehaald.

De antropoloog heeft twee redenen om te veronderstellen dat geweld van de man tegen zijn vrouw een evolutionaire grond heeft. De eerste is de onzekerheid waarmee mannen nu eenmaal zitten: je kunt zien wie het kind baart, maar niet wie het heeft verwekt. In een wereld zonder dna-test blijft het vaderschap een vraag. Om evolutionair succesvol te zijn moet de man dus voorkomen dat zijn vrouw de nakomelingen van een ander draagt. Desnoods met geweld.

Zoveel mogelijk kinderen

De tweede reden voor een evolutionaire grond van dit geweld is dat vader - niet alleen bij de mens maar bij tal van soorten - minder voor het nageslacht zorgt dan moeder. Evolutionair gezien geldt voor de man: hoe meer nakomelingen hoe beter. Voor de vrouw geldt dat ook wel, maar gezien de last van de zorg zal die een wat kleiner gezin willen. De ideale gezinsgrootte is voor hem dus een andere dan voor haar. Hij wil zoveel mogelijk kinderen. Desnoods met geweld.

Dat is de theorie. En die leidt tot de voorspelling dat áls de man geweld gebruikt er meer kinderen komen in het gezin. Die voorspelling natrekken was voor de wetenschappers de reden om naar Bolivia te gaan. En inderdaad: bij de Tsiname brengen vrouwen die door hun man worden mishandeld meer kinderen ter wereld. 

De onderzoekers zagen dat verschil niet alleen tussen vrouwen maar ook tussen huwelijken van één vrouw. Enkelen van de Tsiname-vrouwen die ze spraken hadden meerdere huwelijken achter de rug, en bleken in hun eerste huwelijk het meest te hebben geleden onder geweld én de meeste kinderen te hebben gebaard.

Universeel fenomeen

Het zoeken naar dit soort evolutionaire verklaringen voor het gedrag van mensen is een omstreden wetenschap. Bij geweld tegen vrouwen kunnen tal van factoren in het spel zijn, zoals cultuur, invloed van film en tv, sociaal-economische positie, status, stress, jeugdervaringen met agressie en geweld et cetera. Dat ontkennen de antropologen ook niet, maar omdat mannelijk geweld in relaties zo'n universeel fenomeen is, zoeken ze een onderliggende oorzaak. En die vinden ze in de evolutie, dankzij de Tsiname.

Lees ook:

Een kleuterboek over de evolutie: zonder de woorden 'Darwin' en 'natuurlijke selectie'

Op zoek naar een boek dat kleuters uitlegt hoe de aarde is ontstaan, kwam wetenschapsjournalist en moeder Floor Bal (40) alleen maar kleuterbijbels tegen. Een boek voor wie wil opvoeden zonder Bijbel was er niet en dus schreef ze er zelf maar een. Een interview.

Kon de vroege mens een vlot bouwen?

Een expeditie die in Leiden begon, heeft extreem vroege sporen van de mens gevonden op de Filippijnen. Hoe die vroege mens daar kon komen, is een raadsel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden