Anton Corbijn, de ziener

Was Anton Corbijn al wereldberoemd als popfotograaf, zijn carrière heeft een nog hogere vlucht genomen door zijn filmdebuut ’Control’, over zijn jeugdheld Ian Curtis.

De Nederlandse topfotograaf Anton Corbijn (52) heeft met ’Control’ een speelfilm gemaakt over zijn jeugdheld Ian Curtis, zanger van de Britse band Joy Division, die in 1980 – 23 jaar – zelfmoord pleegde. Corbijn: „Het eerste album van Joy Division verscheen in 1979 en heette ’Unknown Pleasures’. De muziek op die plaat vormde de motivatie om mijn boeltje op te pakken, en hetzelfde jaar nog naar Engeland te verhuizen.”

’Control’ beleefde eerder dit jaar zijn succesvolle wereldpremière in Cannes. Vorige week waren Londen en New York aan de beurt. En gisteravond waren cast en crew aanwezig bij een feestelijke voorstelling in Corbijns voormalige en misschien weer toekomstige woonplaats Den Haag, om het Nederlandse bioscooproulement in te luiden.

Ondertussen won Corbijn al twee prijzen in Cannes, en is zijn Ian Curtis-portret in de running voor de Europese ontdekking van het jaar. De uitslag daarvan volgt op 1 december, bij de uitreiking van de European Film Awards in Berlijn.

Kortom, wat Corbijn als fotograaf flikte, krijgt hij opnieuw voor elkaar als filmer: wereldroem. Bij de première in Cannes liet Corbijn al weten dat hij in dertig jaar popfotografie niet zo veel aandacht had gekregen als met zijn debuut als regisseur. En dat wil wat zeggen, als je bedenkt wie hij zoal voor zijn lens kreeg. Hij maakte karaktervolle portretten van Elvis Costello, Mick Jagger, Michael Stipe, Tom Waits, Miles Davis en Iggy Pop. Hij werd een soort huisfotograaf van de band U2. En tal van beroemdheden volgden, onder wie Clint Eastwood, Steven Spielberg, Johnny Depp, Lance Armstrong en Naomi Campbell.

Door de foto die Corbijn in 1979 van Joy Division maakte, twee weken na zijn aankomst in Engeland, in de metro, terwijl Ian Curtis als enige achterom kijkt, een paar maanden voor zijn zelfmoord, zijn hem ook visionaire eigenschappen toegeschreven.

En dat is dan nog maar een kleine greep uit het oeuvre van de beroemde beeldenschepper. Corbijn zei deze week dat hij de smaak te pakken heeft en werkt aan een tweede speelfilm.

Corbijn was vierentwintig jaar toen hij met zijn fotocamera in Londen arriveerde. Het was 1979. De hoogtijdagen van de punk en de veiligheidsspeld als modeaccessoire waren voorbij. New wave was de nieuwe muziekstijl, en Corbijn werd in het bijzonder getroffen door de Britse bands die eind jaren zeventig, begin jaren tachtig vol overgave hun donkere, zwaar melancholische klanken uitstortten, vooral vanuit de Noord-Engelse industrie- en muziekstad Manchester. Bij zijn Haagse vriend Bart Chabot, met wie hij altijd plaatjes draaide, hoorde hij voor het eerst Joy Division.

In Nederland had Corbijn – zoon van een dominee en een verpleegster uit Strijen, het oer-Hollandse dorp in de Hoekse Waard – al een paar jaar als popfotograaf gewerkt, onder meer voor Muziekkrant OOR. Van Herman Brood had hij prachtige portretten gemaakt.

Corbijn: „Ik voelde dat ik in Nederland een beetje aan mijn plafond zat, ik had al van alles gedaan als fotograaf. Het buitenland lokte. Engeland of Amerika. Het werd Engeland, vanwege het avontuur, maar vooral vanwege de intensiteit waarmee Engelse bands te werk gingen. Ze maakten muziek alsof hun leven ervan afhing. Daar wilde ik bij zijn.”

De Britse filmmaker Michael Winterbottom gaf vijf jaar geleden al een verrukkelijk inkijkje in het florerende muziekleven van Manchester met zijn film ’24 Hour Party People’. In dat portret draaide alles om de geflipte platenproducent Tony Wilson , die als multitalent ook wel Mr. Manchester werd genoemd. Wilson, die twee maanden geleden overleed, trad nog op als co-producent van ’Control’ waarin juist alles om muzikant Ian Curtis draait, en zijn conflict.

In Winterbottoms film werd de zelfmoord van Ian Curtis op 18 mei 1980, aan de vooravond van de eerste grote Amerikaanse tournee van Joy Division, al vrij uitgebreid verbeeld, als het drama dat alle andere drama’s in gang zet. Winterbottom liet de depressieve, onder epileptische aanvallen en huwelijksproblemen gebukt gaande zanger opeens aan een touw bungelen, en even later ook in een maagdelijk wit kostuum in zijn kist liggen.

Er zijn veel verschillen tussen Winterbottoms kleurrijke muziekmozaïek en Corbijns zwart-witte psychodrama, maar opvallend is toch wel dat Corbijn het lijk van Ian Curtis met rust laat. We zien alleen de reactie van zijn jonge vrouw Deborah Curtis, gespeeld door Samantha Morton, die het huis in het treurige Macclesfield binnengaat, en dan weer naar buiten komt. Ze heeft in de hel gekeken. De verhanging van Ian Curtis staat op haar gezicht getekend.

„Ik heb me zelfs afgevraagd of ik het touw wel van tevoren moest laten zien”, zo licht Corbijn toe. „En dat is niet zozeer een kwestie van ethiek, maar van esthetiek. Dat is een groot verschil. Het gaat mij dus niet om een bepaalde moraal. En het was voor mij ook geen schok, de manier waarop Winterbottom de dood van Ian Curtis in beeld had gebracht. Ik heb me wel steeds afgevraagd wat smaakvol is.”

„Ook wilde ik niet dat de film een soort ziekelijke obsessie met Ian Curtis zou uitstralen”, vervolgt Corbijn. „Daarom zit er ook humor in de film, van die typische, droge Manchester-humor.”

De grootste uitdaging? Corbijn, vriendelijk en gedecideerd: „Dat was het werken met acteurs, een ervaren actrice als Samantha Morton, én een onbekend talent als Sam Riley, die in de rol van Ian Curtis niet alleen alles zelf zingt, maar ook de beroemd geworden epileptische bewegingen perfect beheerst. Een ontdekking.”

Corbijn – die zijn woorden even zorgvuldig lijkt te kiezen als zijn beelden – heeft zijn werk als fotograaf en videoclipmaker ten slotte altijd in eigen beheer gehouden. Hij had makkelijk een immense studio kunnen oprichten met tal van assistenten, maar hield zijn kring zo klein mogelijk. Op dezelfde manier ging hij te werk bij zijn speelfilmdebuut, als een van de drie producenten, waardoor het geïnvesteerde geld nu ook weer terugrolt. De titel, ’Control’, getuigt ook van zelfkennis.

’Control’ is vanaf morgen te zien in dertien bioscopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden