Antoine Bodar: Nederlanders hebben een houding van alles beter weten

Antoine Bodar: 'Het is niet toevallig dat ik bij de orthodoxe protestanten zo goed lig.'Beeld Werry Crone

Priester Antoine Bodar woont het grootste deel van zijn tijd in Rome. In Nederland is hij alleen nog als het moet. 'Nederlanders zijn een lomp volk.'

Hoe anders is het leven in Rome, verzucht Antoine Bodar terwijl hij voorgaat in zijn appartement in het centrum van Amsterdam. Nee, hij is hier niet vaak. En als hij er al is, dan is zijn agenda bomvol. Ook dit bezoek. "Al die afspraken die ik hier heb. Anders dan in Rome word ik hier in Nederland zo geconfronteerd met het alledaagse." De priester somt zijn beslommeringen op: het Boekenbal, een tv-opname met Andries Knevel, dit interview met Trouw. En o ja, hij is hier ook nog voor het verschijnen van 'Eeuwigh gaat voor oogenblick', een boek waarin hij net als in het gelijknamige KRO-programma bekende Nederlanders interviewt.

Zijn woning - de bovenverdieping van een voormalige melkfabriek - blijkt in de dertig jaar die Bodar er leeft uitgegroeid tot een vrij imposante bibliotheek. Vrijwel alle wanden zijn van onder tot boven bedekt. Tientallen meters literatuur, filosofie, geschiedenis en kunst zorgvuldig gerangschikt.

In Rome is alles anders. Beter vooral, als we Bodar moeten geloven. Sinds 1998 woont de geestelijke het grootste deel van zijn tijd in deze stad, waar hij zijn tijd besteedt aan bestudering van de theologie. Zo verdiept hij zich momenteel in het denken van de vorige paus, Joseph Ratzinger, aan de universiteit van de Jezuïeten in Rome, de Pontificia Università Gregoriana.

Bodar: "Door mijn verblijf in Rome ben ik toch een andere kijk op Nederland gaan krijgen. Neem het nieuws in Nederland, het gaat nu al de hele dag over die bondscoach (het gesprek vond plaats kort nadat Danny Blind ontslagen was als bondscoach van Oranje -red.). Alsof er niets anders is. Als je naar het nieuws luistert - het gaat zo vaak over flauwekul. Zelfs in het 'NOS Journaal'. Terwijl, als ik gewoon naar de BBC kijk of naar de ARD of de ZDF, dan krijg ik héél ander nieuws. Vooral over wat er in de wereld gebeurt. Nederland is een dichtgeplakt land aan het worden."

Vanwaar deze stekelige toon?

"Het zal in mijn karakter liggen, dat is antwoord één. Antwoord twee is dat ik niet houd van flauwekul. Ik noem de zaken graag bij hun naam: oftewel zachtaardig, oftewel gewoon hard. Niet van dat halfzachte waar je zo vaak tegenaan loopt. Dit zijn twee opmaten van een antwoord, de werkelijke reden is natuurlijk dat ik al zo lang in het buitenland woon."

Ook al woont hij voornamelijk aan de andere kant van de Alpen, Antoine Bodar ('s-Hertogenbosch, 1944) valt nog altijd te kenschetsen als de bekendste priester van Nederland. Is er iets aan de hand in de rooms-katholieke kerk of wil een redactie van een talkshow een priester aan tafel? Grote kans dat Bodar opduikt om in welbespraakte zinnen zijn standpunt te verdedigen. Op zijn persoonlijke website omschrijft hij zichzelf als volgt: 'beroemd of berucht om zijn heldere uitspraken, zijn onverschrokkenheid en zijn fierheid, vooral waar het gaat om de Kerk van eeuwen'. Waar Bodar komt daar benadrukt hij het belang van de christelijke traditie. Zo ook in zijn bundel 'Geborgen in traditie', die onlangs verscheen. Het is een boek over allerlei aspecten van de cultuur, die van Europa in het algemeen en die van Nederland in het bijzonder. Het land dat hij vanuit het Rome op grote afstand beziet, komt er dikwijls slecht vanaf.

Nederlanders noemt u...

"Het is een lomp volk."

... hedonistisch en materialistisch.

"Hedonisme en materialisme gelden voor een groot deel van de westerse wereld. Lompheid niet. Dat is iets exclusief Nederlands. Als je alleen aan de omgangsvormen denkt, dan kom je toch beter uit in België, in Duitsland, in Oostenrijk en ook Italië."

Die lompheid die u bij de Nederlanders bespeurt, waar komt die vandaan?

"Hoe je het ook wendt of keert, het is toch de calvinistische cultuur. Dat rechtstreekse, dat elkaar de maat willen nemen. Het is vaak zo onbehouwen. Als je langer in het buitenland woont, dan zie je dat Nederland een door en door protestantse natie is, hoe geseculariseerd het ook is."

Kunt u daar een voorbeeld van noemen?

"Dat vingertje, hè. Denk maar eens aan Jeroen Dijsselbloem onlangs met zijn opmerking over Zuid-Europese staten, die niet om geld zouden mogen vragen omdat ze het zouden uitgeven aan drank en vrouwen. Dat is zó Nederlands, zó calvinistisch. Dat is een mentaliteit, een houding van alles beter weten. Wij Nederlanders laten wel even een abortusboot rondvaren door alle wateren van de wereld, want wij weten hoe het in elkaar steekt."

Juist dat directe en scherpe zou u toch moeten aanspreken?

"Dat is ook zo. Ik wil ook niet zeggen dat ik geen paradoxen in mij draag. Ik ben ook een kind van dit land, ook al heb ik zo mijn opvattingen over Nederland. Het is niet toevallig dat ik bij de orthodoxe protestanten zo goed lig. In tegenstelling tot de vrijzinnigen onder zowel de protestanten als de katholieken."

Waarom voelt u zich juist bij orthodox-protestantse christenen zo thuis?

"Ik ga niet naar een eredienst van hen toe. Het heeft er mee te maken dat je aan hen merkt hoezeer zij met God proberen te leven. Ik heb nog niet zo lang geleden gesproken in het gebouw van de Tweede Kamer met een groep SGP'ers. Waardoor ik me er betrekkelijk thuis voel, is dat we dan met gelovigen samenzijn. Als daar een bijeenkomst is, dan wordt er eerst gebeden.

"Ik weet natuurlijk niet precies waar die hemel is, ik doe niet aan natuurkunde, maar de blik mag wel eens omhoog gericht worden. Dat mis ik vaak in vrijzinnige kring - protestant en katholiek. Ik praat vrij veel voor reformatorische studentengroepen. Dat zijn altijd heel feestelijke avonden. Waarom? Omdat de zaken bij de naam worden genoemd. Ik voel me makkelijker begrepen bij de mensen die in de orthodoxe traditie staan."

Wat is het onderscheid met de katholieken?

"De liturgie. Als een kerk alleen praten is, kan ze net zo goed ophouden. Een kerk is meer. Een kerk moet ook vieren en, in de eerste instantie, gericht zijn op Christus."

Doelt u daarmee ook op de schoonheid van de katholieke liturgie, waar protestanten minder de nadruk op leggen?

"Dat noem ik niet als eerste, anders word ik daar weer op vastgepind, maar dat hoort er zeker bij. De zang, de wierook, de bloemen, de kaarsen. Nu, in de jongste tijd, zie je de protestanten ook allemaal een stola omdoen en lopen in een albe. Ik zou willen zeggen: hou je bij je eigen zaak."

Voelt u zich ook nog thuis in uw eigen kerk?

"Nu wel weer. De rooms-katholieke kerk in Nederland is de laatste jaren behoudender geworden. De polarisering die er jarenlang was tussen orthodoxe gelovigen en vrijzinnigen is voorbij. De mensen die vrijzinnig waren, zijn allang boeddhist, humanist of eventueel vrijzinnig protestant. Of ze zitten in het bejaardenhuis of zijn mentaal niet meer helemaal bij. Het is natuurlijk wel een generatiekwestie, die vrijzinnigheid. De groep die over is en die nog voor het geloof durft uit te komen, is orthodox. In zoverre gaat het met de katholieke kerk in Nederland niet zo slecht."

Is de kerk er in uw ogen wel voor iedereen?

"Natuurlijk, de kerk is er voor iedereen, maar ik praat nu slechts over het gegeven wie er op zondagochtend of eventueel zaterdagavond naar de mis gaat. Het katholieke geloof is ten zeerste een inclusief geloof. Je sluit nooit iemand buiten."

U wijst er regelmatig op dat het gevoel voor het christendom wegsijpelt uit Nederland. Voelt u zich nog wel begrepen als rooms-katholieke intellectueel in Nederland?

"Och, jawel hoor. Kijk, ik kom doorgaans alleen naar Nederland als ik wat voor de radio of de televisie moet doen of ergens een spreekbeurt heb. Ik spreek dan uitgebreid met allerlei mensen. En ik heb natuurlijk een uitvoerige correspondentie via email, voornamelijk met Nederlanders."

Waar voelt u zich meer thuis, in Rome of Nederland?

"In Rome mis ik toch wel het gesprek in mijn eigen taal. Ik ben het minst slecht in het Nederlands. Toch voel ik mij het meest thuis in Rome, zonder meer. Als ik naar Nederland moet, dan zie ik daar tegen op. Dat komt ook omdat er altijd zoveel werk is."

Antoine Bodar: Eeuwigh gaat voor oogenblick, 200 blz., Adveniat, €18,95Beeld Jeanette Vos001
Antoine Bodar: Geborgen in traditie, 423 blz., Ambo Anthos, €27,99Beeld Jeanette Vos001
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden