Antisemitisme / Onbenul, shockeren of echte haat

VMBO-leerlingen tekenen hakenkruizen, gymnasiumkinderen vergelijken Sjaron met Hitler en kleuters roepen via de microfoon 'Joden moeten dood'. En docenten die er iets van zeggen worden bedreigd. De Anne Frank Stichting ziet het groeiend antisemitisme op scholen vooral als het werk van een groep die echt niets weet, jongeren die willen shockeren en meelopers. Sommige docenten denken er anders over: er bestaat wel degelijk echte haat.

,,Hitler had zijn werk beter moeten doen'', is een opmerking van een islamitische leerling. ,,Als hij meer dan zes miljoen joden had gedood, dan was er nu geen conflict in het Midden-Oosten geweest.'' Marokkaanse tieners weigeren te luisteren naar geschiedenislessen over de jodenvervolging, omdat ze dit onderwerp automatisch verbinden met de Palestijnse zaak en de politiek van Israël.

Het is balorigheid, zeggen sommige politici, opvoedingsdeskundigen en leerkrachten. Provocatie, omdat Marokkaanse pubers wéten waar de gevoeligheden van de autochtone bevolking liggen. Hans ter Braak, projectmanager van roc ASA Amsterdam, leest op toiletten van de school ook de teksten 'Hamas, hamas, joden aan het gas'. ,,Je ziet het op zoveel plaatsen'', relativeert hij. ,,Het is afschuwelijk, maar voor leerlingen is het een automatisme. Het blijven pubers die zich willen afzetten. De provo's wilden toch ook shockeren?'' Docenten moeten die 'balorige houding' bij de tieners bespreken, vindt Ter Braak. ,,Het kan gevaarlijk worden als je deze onderwerpen als leerkracht doodzwijgt. Zijn het alleen kreten, of opmerkingen die een gedeelde ideologie vertegenwoordigen?'' Een kleine dominante groep Marokkanen mag dan verantwoordelijk zijn voor intimidatie en geweld, de achterliggende ideeën over vrouwen, homo's en joden worden veel breder gedragen, weet Gideon Simon, docent aan een vmbo in Haarlem. Het zijn vooral jongens die opruiende opmerkingen maken, uit stoerheid, of om geaccepteerd te worden door hun groep. ,,Bij meisjes merk je dat ze het echt ménen. Zo van: dit hebben we thuis gehoord en zo is het. Die houding vind ik veel gevaarlijker. Als een jongen 'kankerjood' roept, is hij er zich bewust van dat hij iemand kwetst.'' Als een meisje vertelt dat het aantal van zes miljoen vermoorde joden bedacht is, zodat joden het land van de Palestijnen konden inpikken, is het geen baldadigheid meer, vindt Simon.

,,Er zit iets essentieels verkeerd bij deze groep islamitische leerlingen'', aldus Simon. ,,Ik neem het hen niet kwalijk. Ik zie het als een maatschappelijk probleem, dat verder gaat dan alleen de school. Het is een probleem dat gevoed wordt door de eigen islamitische gemeenschap. Want er is wel degelijk een verschil tussen 14-jarige pubers die balorig iets roepen en 5-jarige Marokkaanse kinderen die doodleuk zeggen: 'Joden moeten dood', zoals laatst op de radio gebeurde. Die denkbeelden komen toch érgens vandaan.''

De aversie tegen Joden 'verwondert' Stef Groen, docent van een mbo-instelling in Amsterdam. Groen is een gefingeerde naam -de docent wil niet met zijn naam in de krant omdat hij eerder problemen kreeg toen hij dat wel deed. ,,Ik ken een goede Marokkaanse jongen met wie ik kan lezen en schrijven. Toch zei hij op een dag: 'Ik voel zo'n haat tegen de joden'. Ik vroeg hem of hij ooit een jood had ontmoet. 'Nee', zei hij, ,maar ik voel zo'n haat.''

Volgens Groen is het roepen van antisemitische opmerkingen door Marokkaanse leerlingen een manier om zich af te zetten tegen de Nederlandse cultuur. ,,Ze bepalen hun identiteit door de islam, door de haat tegen joden en tegen Amerika. Na 11 september zeiden Marokkaanse leerlingen dat het om een aanslag van Israël ging. Toen een docent met een lijst kwam met joodse slachtoffers, was de reactie dat het een vervalsing was. Volgens veel Marokkaanse tieners controleren joden de media, zitten ze op het geld. De oude ideeën uit de jaren dertig hoor je opnieuw.''

,,Joden zijn voor veel islamitische leerlingen de verpersoonlijking van het kwaad'', zegt Simon. ,,De tieners weten zeker dat Joden slechte mensen zijn, ook al hebben ze nog nooit een jood ontmoet. Ik vroeg eens of ze wisten wie joods was en ik vertelde over beroemde rappers, zangers en dansers. Maar dan volgt de ontkenning. ,,Nee, dat zijn góede mensen.' Alles wat hun niet zint, is joods. Dat krijgen ze van huis uit mee, van de moskee, de islamitische gemeenschap, de satelliet-tv.''

Niet alleen bij geschiedenislessen is de jodenhaat voelbaar, is de ervaring van Simon. ,,Ook als je praat over politieke stromingen, zoals de Arabisch Europese Liga of over het Midden-Oosten. Deze reacties hoor ik alleen bij islamitische leerlingen.'' Dat er weinig leerkrachten naar buiten treden met hun klachten, vindt Simon niet verwonderlijk. ,,Geen school zit er op te wachten om een slechte naam te krijgen. Daarnaast zijn sommige docenten bang voor hun scholieren. Als je wat roept, krijg je te horen: we weten je te vinden.''

De scholen preken tolerantie, zegt Groen, maar bij islamitische leerlingen neemt de tolerantie af. ,,Zeven jaar geef ik nu levensbeschouwing. In die periode zijn de anti-joodse gevoelens, weliswaar sluimerend, steeds duidelijker geworden. Ben je homo als docent, dan word je, om het plat te zeggen, gebeukt. Als je als jood een keppeltje draagt, word je ook gebeukt.''

Rijk Vlaanderen, docent aan roc ASA in Amsterdam, sprak laatst op de televisie over antisemitisme op scholen en de angst van leraren om over de holocaust te praten. ,,Rob Oudkerk, de Amsterdamse wethouder van onderwijs, stelt dat het antisemitisme op scholen erger is geworden'', zegt Vlaanderen. ,,De afgelopen víjf jaar was het al lastig om hierover les te geven. Een deel van de Marokkaanse leerlingen intimideert leerkrachten en leerlingen. Zo hebben we op school een joodse jongen, die elke morgen even een paar tikken krijgt. Of leraren die bedreigd worden, ook aan mijn adres, van: 'Hier ben jij de baas, buiten zijn wij de baas' of 'we krijgen u nog wel.'' Verschillende keren is aangifte gedaan.

Uit een recent onderzoek van de Stichting Vredeseducatie blijkt dat de kennis over de Tweede Wereldoorlog en de jodenvervolging bij islamitische leerlingen nihil is. Gideon Simon herkent dit; in zijn lessen probeert hij het begrip 'jood' nu los te koppelen van het begrip 'kwaad'. ,,Ik schets een situatie dat tijdens een burgeroorlog alle islamieten worden vermoord, simpelweg omdat ze islamiet zijn. Dan schrikken de leerlingen zich een hoedje. Ik verplaats het verhaal dan naar de situatie van de joden in de Tweede Wereldoorlog. Dan volgt weer de ontkenning. Toch gaat het om de essentie: dat de leerlingen inzien dat joden óók mensen zijn.''

Hij hoopt dat islamitische organisaties openlijk afstand nemen van anti-joodse sentimenten. ,,Net zoals een voorzitter van de stichting Islam en Burgerschap heeft gedaan toen hij zei dat eerwraak achterlijk en bij de wet verboden was. Dan zouden we een stuk verder zijn.'' Er is wel overleg met de Marokkaanse gemeenschap, zegt Simon. ,,Maar dat is er al jaren. Openlijk afstand nemen van bepaalde ideeën vind ik de enige oplossing. Of we moeten heel streng straffen en dan komen we uit bij Oudkerk, die voor het heropvoeden van ouders pleit en voorstelt de kinderbijslag in te houden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden