Antisemitisme blijkt geen taboe meer

De auteur is journalist

Frits Barend kreeg zijn zin: Van Gogh bleef bij AT5. Dat was twee jaar geleden. Nu komt Van Gogh met zijn prettig gesprek naar RTL5, maar we hebben nog niet mogen vernemen dat Frits Barend ontslag heeft genomen. Vermoedelijk is hij tot de conclusie gekomen dat het weinig zin heeft je te blijven verzetten tegen wat in het circuit van de Amsterdamse grachtengordel weer mag: antisemiet zijn.

Binnen die grachtengordel (geen geografisch begrip maar een symboolnaam voor Nederlanders die zichzelf beschouwen als het denkende deel van de natie) is het bon ton te zeggen: nou ja, het gaat natuurlijk wel wat ver wat die Van Gogh over joden beweert, en aardig is het niet, maar het moet wel mogen, want de vrijheid van meningsuiting gaat boven alles, dus alles moet kunnen.

Dat is waar, een schrijver moet alles kunnen schrijven wat hij wil, en achteraf moet de rechter maar toetsen of hij buiten zijn wettige boekje is gegaan. Prachtig. Dat is de kern van onze vrijheid van meningsuiting en daaraan wil niemand tornen. Het punt is alleen: een schrijver moet alles kunnen schrijven, maar hij moet niet alles willen schrijven, en niet iedereen moet alles willen lezen.

Even heel kort de voorgeschiedenis. Theo van Gogh heeft in het verleden een paar robbertjes uitgevochten met Leon de Winter. In zijn pamflet 'Een Messias Zonder Kruis' had hij het over 'copulerende gele sterren in een gaskamer' (hoe een mens zulke woorden uit zijn tekstverwerker krijgt blijft een raadsel) en ook zijn grap 'Wat ruikt het hier naar caramel? Vandaag verbranden ze alleen de suikerzieke joden' loog er niet om. Later kwam daar nog het door Leon de Winter met het prikkeldraad rond zijn snikkel bedreven Treblinka-liefdesspel bij.

In haar boekje 'Gojse nijd & joods narcisme', over de verhouding tussen joden en niet-joden in Nederland, analyseerde Evelien Gans het verschijnsel-Van Gogh. Ze concludeerde naar aanleiding van de processen die tegen Van Gogh zijn gevoerd en de protesten daartegen: “Het nieuwe vaandel dat hierbij geheven wordt heet 'vrije meningsuiting' - bedreigd door pressiegroepen en een door deze gemanipuleerde rechtspraak.”

Of, om het te zeggen in de geliefkoosde termen van Theo van Gogh: wij wijken niet voor de Feldwebels van de besneden politie.

Theo van Gogh verweet Leon de Winter dat hij een financieel slaatje slaat uit het Shoah-leed van de joden. Evelien Gans wees erop dat hij daarbij voortdurend verwijst naar geld en aan de lopende band uitdrukkingen gebruikt als 'uitventen', 'verkooppraatjes', 'reclame', 'te koop lopen', 'openstaande geldkraan' en 'handelswaar'. Gans: “Hij koppelt de jood aan geld en gewin, zij het in een versie van na Auschwitz: de jood die een handeltje drijft met het joodse leed.”

Overigens kwam Evelien Gans, genuanceerd als zij is, tot de conclusie dat Theo van Gogh geen antisemitisme mag worden verweten, hij balanceert slechts op het randje - “daarvan getuigen ook de steeds wisselende uitspraken van de rechterlijke macht”.

Een reactie van Van Gogh kon natuurlijk niet uitblijven. Die kwam in zijn column in Folia Civitatis, het weekblad van de Universiteit van Amsterdam. “Ik vermoed”, schreef hij, “dat mevrouw in haar vochtige dromen vaak een beurt krijgt van dokter Mengele”.

Ordinair

Er is dus geen enkele twijfel meer mogelijk: Theo van Gogh is een antisemiet, en niet zomaar eentje, hij is een antisemiet van het meest ordinaire soort. Hij zet in zijn HBS-schoolkrantjesstijl steeds weer alle clichés over joden in steeds weer andere woorden op een rijtje. Het is verbazingwekkend dat hij in laatste instantie door de rechtbank van de beschuldiging van antisemitisme is vrijgesproken (vanwege een vormfout of zoiets), maar vrijspraak of niet, dat hij een antisemiet is, en wel een antisemiet van het zuiverste water, staat vast. Als Theo van Gogh geen antisemiet is bestáát antisemitisme niet meer en kunnen we dit begrip beter uit al onze woordenboeken schrappen.

Maar Theo van Gogh is niet belangrijk. Antisemitisme moet je niet bestrijden, meende Abel Herzberg. Wie antisemiet wil zijn moet zijn gang maar gaan. Antisemitisme is een cultuurprobleem en wordt pas gevaarlijk als het omslaat in regelrechte jodenvervolging, maar daarvan is in Nederland nooit sprake geweest (en is ook nu geen sprake, kan daaraan worden toegevoegd). En hoewel ik me de irritatie van joden kan voorstellen, omdat er in elke generatie weer Theo van Goghs opstaan die alle oude vooroordelen in nieuwe bewoordingen herhalen, geef ik de voorkeur aan een beschrijving van het verschijnsel, zoals Evelien Gans deed, boven het naar de rechter lopen van instanties als het Cidi en de Anne Frankstichting.

Nee, Theo van Gogh is niet belangrijk. Wat belangrijk is, en buitengewoon ergerniswekkend, is de houding die de 'grachtengordel' (nogmaals: een symboolnaam) tegenover een duidelijke antisemiet als Theo van Gogh meent te moeten aannemen. Alles wat hij schrijft over joden wordt door mensen als Martin van Amerongen, Max Pam, Boudewijn Büch en andere scribenten die ik waardeer, zo niet bewonder, steeds weer vergoelijkt: nou ja, zo erg is het allemaal niet en die Theo van Gogh is toch zo'n aardige jongen, dat moeten we niet zo serieus nemen. Laat hem toch zijn gang gaan en de Leon de Winters en Marcel Mörings in dit land moeten niet zo zeuren.

Tot mijn genoegen heeft Max Arian in het Kerstnummer van De Groene (14.12.94) dit merkwaardige patroon doorbroken. Hij citeert in zijn column 'De geur van de varkensstal' de zinsnede van Theo van Gogh over Evelien Gans, “die in haar vochtige dromen vaak een beurt krijgt van dokter Mengele”, en schrijft dan: “Ik zou graag op een gepast niveau reageren, maar wat kan ik anders schrijven dan dat ik hoop dat dit varken in zijn eigen stront omkomt? Hij heeft blijkbaar definitief zijn identiteit gevonden en ik neem er kotsend kennis van.”

Eenling

Dat is goed geformuleerd, maar jammer genoeg is Max Arian nog steeds een eenling. Wel heeft Theo van Gogh inmiddels zijn column in Folia Civitatis opgegeven omdat de redactie haar excuses heeft aangeboden voor Van Goghs Mengele-uithaal naar Evelien Gans. De redactie deed dat overigens niet uit eigen vrije wil (“Een columnist moet alles kunnen schrijven”, zei hoofdredacteur S.Priester, daar gáán we weer), maar onder druk van prof. J. Blom van de vakgroep Nieuwe en Theoretische Geschiedenis, zo meldde het Nieuw Israelietisch Weekblad van 30 december.

Goed, exit Theo van Gogh uit Folia. Maar zijn talkshow op de televisie gaat gewoon door en komt nu zelfs op een nationale zender. Ook blijft Van Gogh zijn wekelijkse column schrijven in HP/De Tijd - tot op heden heeft de hoofdredactie van dat blad nog niet besloten zich, in het voetspoor van Max Arian, kotsend af te wenden van de geur van de varkensstal. Een van de redacteuren van dat blad meent zelfs dat in Theo van Gogh 'een nieuwe Multatuli' is opgestaan.

Kortom, het stinkt weer in Nederland. Antisemitisme is geen taboe meer. Artikel 1 van onze grondwet, dat stelt dat allen die zich op het Nederlandse grondgebied bevinden onder gelijke omstandigheden gelijke rechten hebben, heeft een voetnoot nodig: uitgezonderd joden. En Frits Barend moet toch maar eens overwegen of hij niet liever naar de publieke omroep gaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden