'Anti-rookbeleid is mislukt door halfslachtigheid'

Rokers in een café in Den Bosch Beeld ANP
Rokers in een café in Den BoschBeeld ANP

Zonder draagvlak geen succesvol anti-rookbeleid - iedereen kan het verzinnen en toch ging het mis. De Nederlandse overheid vergat om rokers uit te leggen waarom het roken in cafés verboden werd in 2008, waarna de maatregel gedeeltelijk moest worden teruggedraaid.

Gera Nagelhout van anti-rookorganisatie Stivoro promoveert woensdag in Maastricht op vergelijkend onderzoek in verschillende Europese landen die de horeca rookvrij probeerden te maken. Ze maakte daarbij dankbaar gebruik van de resultaten van langlopend onderzoek onder rokers in twintig landen binnen en buiten Europa. "In Nederland is het draagvlak voor het rookverbod in de horeca heel laag, daarmee bungelen we echt onderaan."

Hoe komt dat?

"Het rookverbod in de horeca is niet bedoeld om rokers te dwingen om te stoppen, maar om anderen te beschermen tegen de risico's van meeroken. Slechts weinig mensen in Nederland beseffen dat. Rokers hebben het rookverbod in de horeca daarom opgevat als 'rokertje pesten'. Ook weten Nederlanders heel weinig over de risico's van meeroken. Dat meerokers net als rokers meer kans hebben op longkanker, andere luchtwegaandoeningen en hart- en vaatziekten, dat baby's erdoor kunnen overlijden aan wiegedood, en dat kinderen er astma en hersenvliesontsteking door kunnen krijgen. Wil een rookverbod slagen, dan moet je dat als overheid allemaal aan mensen uitleggen. In Nederland, en ook in Duitsland, is dat niet goed gedaan. Zodat er geen draagvlak is en het verbod slecht wordt nageleefd."

Zijn er landen waar het wel goed is gegaan?

"Het voorbeeldland is Ierland, dat in 2004 als eerste een rookverbod voor alle werkplekken, inclusief de horeca, invoerde. Wereldgezondheidsorganisatie WHO heeft op basis van de Ierse aanpak een aantal vuistregels gemaakt: geen uitzonderingen, zoals kleine cafés en rookruimtes, goede handhaving, een voorlichtingscampagne over de schade van meeroken. Nederland heeft die vuistregels niet goed gehanteerd, met als gevolg een halfslachtige aanpak. Spanje koos aanvankelijk voor net zo'n benadering als Nederland maar toen dat dreigde te mislukken zijn ze overgestapt op het Ierse model. In deze twee landen zie je in de antwoorden op vragenlijsten ook duidelijk terug dat er groot draagvlak is voor het rookverbod in de horeca."

Thuis wordt daar waarschijnlijk lustig doorgepaft?

"Dat valt mee. Wetgeving voor een rookvrije horeca leidt niet tot meer roken in eigen huis, eerder minder. Sommige rokers voerden zelfs na het rookverbod in de horeca ook thuis zo'n verbod in. Ruim 40 procent van de Duitse rokers heeft dat gedaan, en bijna één op de vijf Nederlandse rokers. Veel mensen vinden het normaal om voor een sigaret naar buiten te gaan, en soms zelfs wel gezellig."

Neemt niet weg dat u het Nederlandse horeca-rookverbod als mislukt beschouwt. Kan het nog goedkomen?

"Ja, mijn proefschrift heet niet voor niets 'It has been done elsewhere, it can be done everywhere' (het is elders gelukt, het kan overal). Voor Nederland betekent dit een echt - dus niet een gedeeltelijk - rookverbod in de horeca. Dus: terugdraaien van de uitzondering voor kleine cafés zonder personeel, rookruimtes verbieden, beter handhaven en alsnog in een voorlichtingscampagne uitleggen waarvoor zo'n rookverbod nodig is. Of daar politiek draagvlak voor is? Niet bij de VVD helaas, de grootste partij van het land. En het vorige kabinet heeft al de subsidies voor zulke publiekscampagnes stopgezet, dus dat helpt ook niet mee."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden