Anti-kankervirus uit experimentele fase

Beeld thinkstock

Kanker bestrijden met behulp van virussen lijkt uit de experimentele fase te komen. De Amerikaanse toezichthouder voor geneesmiddelen (Food and Drug administration) heeft een methode goedgekeurd om patiënten met een gevorderd stadium van melanoom (huidkanker) te behandelen met een aangepaste versie van het herpesvirus. De resultaten van het middel T-VEC lijken veelbelovend.

Het aangepaste herpesvirus dat nu door de Amerikaanse test is gekomen breekt kankercellen in het lichaam af. Om dat effectief te kunnen doen, moet het direct in de tumor worden geïnjecteerd. Uit eerdere onderzoeken bleek dat één op de vier patiënten baat heeft bij het middel T-VEC, tien procent van de testpersonen had zelfs 'volledige remissie', wat zoveel betekent als dat alle kankercellen waren verdwenen. Een patiënt wordt pas 'genezen' verklaard als hij vijf jaar kankervrij is.

'Eindelijk erkenning'
Volgens Professor dr. Chris van Eijck van het Erasmus Medisch Centrum is de goedkeuring van het middel een doorbraak. "Eindelijk is er erkenning dat dit mogelijk een heel belangrijke therapie kan zijn", zegt hij aan de telefoon.

De therapie waar Van Eijck het over heeft is virotherapie, waarbij gebruik wordt gemaakt van genetisch gemodificeerde virussen. "Het is belangrijk dat deze therapie niet besmettelijk is en niet schadelijk. Fijn dat het nu is goedgekeurd, daarmee is de veiligheid bewezen."

Maar is het ook echt veilig? "Absoluut", zegt van Eijck stellig. Samen met het Oncolytisch-Virus Therapie Consortium (ovtc) deed hij onlangs een subsidieaanvraag bij het KWF kankerfonds om deze vorm van therapie verder te ontwikkelen. Hij gelooft met name in de combinatie van virotherapie en immunotherapie, waarbij het afweermechanisme van het lichaam wordt geactiveerd om resterende kankercellen op te ruimen.

Vogelpestvirus
In Azië wordt al langer geëxperimenteerd met virussen om kankercellen te bestrijden. De beste resultaten werden geboekt met het vogelpestvirus. Van Eijck denkt niet dat dit medicijn op korte termijn voor de Nederlandse patiënten beschikbaar komt. "Daarvoor is meer onderzoek nodig. Het vogelpestvirus is voor mensen onderling niet besmettelijk, maar er bestaat wel een risico dat pluimvee wordt besmet met het virus door bijvoorbeeld de urine van een geïnjecteerde patiënt."

Toch zijn ook de resultaten van dit virus opmerkelijk te noemen. Zo is er de geschiedenis van een Nederlandse varkensboer en een veearts met alvleesklierkanker die zichzelf op eigen initiatief injecteerden met het vogelpestvirus. Dat was tegen de wet, maar tegen alle verwachtingen in is de veearts acht jaar later nog steeds in leven.

Andere normen
Zelfs nu T-VEC is goedgekeurd voor de Amerikaanse markt, zal het middel niet zonder slag of stoot zijn weg vinden naar de Nederlandse markt. In Nederland gelden andere normen voor geneesmiddelen. Zo moet de effectiviteit significant zijn, wil het op de markt komen. "Dat heeft alles de maken met ons zorgstelsel", legt Van Eijck uit. "De zorgverzekeraars zeggen regelmatig 'dat middel geven we niet, want dat is nog niet bewezen effectief'. Maar hoeveel bewijs is er nodig? En moet je daar iedere keer op wachten? In landen met andere zorgstelsels kun je een therapie kopen, bij wijze van spreken. Daar zijn meer mogelijkheden tot experimentele geneeskunde", aldus Van Eijck.

In de landen om ons heen wordt al meer gebruik gemaakt van virotherapie en immunotherapie tegen kanker. In Duitsland zijn al hele ziekenhuizen die het geven, volgens Van Eijck. En ook in Nederland worden soms al virussen ingezet bij de bestrijding van hersentumoren en prostaatkanker. Maar het wordt tijd om deze vorm van therapie uit de experimentele fase te trekken.

Eén zwaluw maakt nog geen zomer
Voorlopig is het nog niet zover. Volgens Van Eijck valt er wel wat voor te zeggen om eerst eigen onderzoek te doen, maar hij vraagt zich wel af 'hoe ver je daarin moet gaan'. Op korte termijn zullen de nieuwe methodes voor het gros van de patiënten nog niet beschikbaar zijn. "Er is hoop, maar de mensen die nu ziek zijn zullen daar nog niet van profiteren. Wel zullen de mensen de komende jaren worden gevraagd om aan onderzoeken mee te doen."

Van Eijck hoopt dat zijn verzoek voor onderzoeksbudget bij het KFW wordt goedgekeurd: "Als er een unieke kans is, is dat dit wel. We zien dat mensen afstand nemen van bijvoorbeeld zware vormen van chemotherapie waarmee het leven slechts een paar maanden kan worden gerekt. Daar zitten mensen niet meer op te wachten." Van Eijck richt zich niet alleen op zijn specialisme alvleesklierkanker. "Het gaat om alle gebieden, om het conceptuele denken. In Nederland is de kennis en techniek om deze vorm van geneeskunde goed en snel te ontwikkelen." Hij heeft zich tot doel gesteld om binnen vier jaar de eerste proeven te kunnen doen. "Mits we financiële ondersteuning krijgen, natuurlijk".

Eerste schreden
Al in 1800 ontdekten artsen dat virussen niet alleen maar slachtoffers maakten, maar dat ze ook een nuttige werking kunnen hebben bij het bestrijden van ziektes. In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw werd er al geëxperimenteerd met virussen als kankermedicijn. Soms werd met succes de tumor vernietigd, soms was de behandeling niet succesvol en overleed de patiënt in kwestie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden