Anti-globalistenkamp / De strijd kent geen vakantie

In Straatsburg sloegen deze week duizenden actievoerders tegen een stringent vluchtelingenbeleid én anti-globalisten hun tenten op om samen een verbond te sluiten tegen het kapitalisme. Want als de strijd tegen het terrorisme wordt gebruikt tegen andersdenkenden en kansarmen, dan moeten ook die zich verenigen en terugslaan. Een bericht uit de vrouwenvergadertent.

De opkomst van rechts in Europa heeft een keerzijde. Ook linkse actievoerders zien opeens hun aanhang groeien. ,,We moeten deze kans benutten. We moeten samenwerken, open zijn. Nu is de tijd om ook niet-anarchisten te betrekken bij de strijd'', zegt de 22-jarige Maria uit Barcelona.

Vorig jaar was ze nog studente archeologie, nu fulltime actievoerder. Zeker sinds elf september, waarna alles wat links jarenlang wist tegen te houden, onder het mom van de strijd tegen het terrorisme opeens wel mogelijk bleek. Een Europese politiemacht, wetten tegen terroristische groepen en een Europabreed computersysteem vol persoonsgegevens: het Schengen Informatie Systeem (SIS).

'Shut down SIS in Strasbourg!', staat op knaloranje posters die overal in Straatsburg zijn aangeplakt ter ere van het deze week gehouden internationale NoBorder-kamp, een conferentie van actievoerders uit alle delen van Europa. Niet eerder wist een actietop zoveel mensen te trekken. ,,Zo groot hebben we het nog nooit gezien'', zeggen de bepaald niet onervaren actievoerders in het tentenkamp. Ruim tweeduizend mensen kwamen er, oplopend tot bijna drieduizend in de loop van de week.

Er zijn Spanjaarden, Fransen, Duitsers, Finnen en Zweden. Er zijn Belgen, Britten, Italianen. En enkele honderden Nederlanders, waaronder delegaties van het Leidse Eurodusnie, het Amsterdamse Autonoom Centrum, het computercollectief Ascii uit dezelfde stad. En dan nog is er de uit Nederland afkomstige sambaband die het moreel hooghoudt tijdens demonstraties. Om nog niet te spreken over de talloze 'ongeorganiseerden' die over het kamp lazen op internet of in actieblad Ravage.

,,Zulke initiatieven zijn belangrijk. Om ons te verweren tegen de criminalisering moeten we ons internationaal goed organiseren, zonder onze plaatselijke identiteit kwijt te raken'', zegt de 19-jarige Mieke van Eurodusnie. ,,We geven geen achternamen, en van onze voornamen moet u aannemen dat ze vals zijn.'' De toon waarop een bezoekende journalist -althans een afkomstig van de presse bourgeoise- wordt bejegend maakt duidelijk om welk soort actievoerders het gaat. Dit zijn buitenparlementairen: krakers, militanten, beroepsactievoerders. Voor deze mensen, meest jongeren, is de strijd geen hobby, maar een leven. Deze week kamperen ze in Straatsburg, volgende week in Cottbus, Duitsland. De week daarop vertrekt een deel van hen naar een internationale actieconferentie in Leiden. Dan volgt Polen, Colombia, Australië. De wereld globaliseert, het actiewezen volgt.

De samenkomst in Straatsburg is een succesvolle samenkomst. Duizend koepeltentjes glimmen in de zon langs de oever van de Rijn -op Frans grondgebied, met uitzicht op Duitsland. Hier wordt niet alleen gedemonstreerd voor de rechten van vluchtelingen in een verenigd Europa met gesloten grenzen, hier worden nieuwe coalities gesmeed. Vluchtelingenactivisten en anti-globalisten slaan de handen ineen.

Het Straatsburger Parc du Rhin -waar de actievoerders na lang weifelen van de Straatsburgse autoriteiten zich mochten vestigen- is op de keper beschouwd niet meer dan een uitgerekt voetbalveld dat wordt doorsneden door een lang zandpad. Langs het water staan houten bankjes. Normaal gesproken ontbeert het park een toilet, een douche of stromend water. Deze week echter is het een tentenkamp, waar voor de gelegenheid drie verplaatsbare toiletten zijn aangerukt. Die zijn nog eens aangevuld met drie zelfgegraven w.c's, twee boomdouches en een brandslang. Maar dat zijn dan wel álle sanitaire voorzieningen waar de duizenden actievoerders het een week mee moeten doen.

Wel is er een gemeenschappelijke tent waar zes mensen tegelijk -gratis- kunnen internetten. Er is een radiostudio voor het dagelijkse kampverslag. Er is een 'infotent' met informatie over het kamp, een andere met informatie over andere kampen en een derde met informatie over alle mogelijke buitenparlementaire acties. Er is een vrouwenvergadertent, een enorme algemene vergadertent, een welkomstcomité en een eigen veiligheidsdienst. En er zijn vijf mobiele actiekeukens die eten kunnen inkopen zolang er mensen zijn die betalen voor wat hen wordt voorgeschoteld: het kamp functioneert op basis van donaties.

Drie maal daags wordt er gekookt in enorme pannen op houtvuren en butagasfornuizen. De voorraden koffie en thee zijn onuitputtelijk. Dat moet dan ook wel, want het water waarmee het kamp wordt bevoorraad heeft zo weinig weg van gewoon drinkwater dat de tweede dag al borden verrijzen met de tekst: 'Drink geen water als je snel last hebt van je maag'.

De rijen voor het eten, het gebrekkige sanitair, de slechte hygiëne: het deert de internationale activisten niet. In de kraakpanden, waar de meeste van hen wonen, is het vaak net zo goed behelpen met sanitaire voorzieningen. Hun vaak uit lange klitten bestaande haar wijst daar al op, hun gescheurde kleding net zozeer. Zij hebben vooral oog voor het positieve aan dit kamp: ze willen een samenleving opbouwen waarin geld slechts bijzaak is, en het collectief hoofdzaak.

,,Ik zeg altijd dat het ook anders kan, dat je een samenleving ook kunt inrichten op een andere manier'', zegt zegt Martijn, sociologiestudent uit Eindhoven. ,,Hier gebeurt het. Hier is geen politie. Geen corvee, je hebt geen plichten, slechts je eigen verantwoordelijkheid. Iedereen snijdt boontjes als er gesneden moet worden. Dat vind ik nou vet cool.'' Voor Martijn is het kamp ook een beetje vakantie. Voor veel anderen geldt dat niet. Een overvol programma, iedere dag opnieuw aangevuld, betekent vergaderen, demonstreren en nog eens vergaderen. 's Ochtends over de gang van zaken in het kamp, 's middags en 's avonds over strategieën en doelen van de nieuwe Europese linkse beweging, 's avonds over thema's als vrije media, sekssme of de handleiding voor sabotage wordt eens doorgenomen.

Zo wordt op maandagavond, twee dagen na de start van het kamp, een bijeenkomst gehouden over de gebeurtenisen van die dag. Na de demonstratie bij het Europese Hof, waar achthonderd kampgangers protesteerden tegen de Residentzpflicht voor vluchtelingen in Duitsland (vluchtelingen mogen daar een bepaald gebied niet verlaten, red), zijn drie Duitsers gearresteerd. Zij hadden leuzen geschilderd en een Europese vlag gestolen. Wat te doen? Honderd geïnteresseerden zitten in een kring op de grond en vergaderen. ,,We kunnen niet níets doen. We moeten 24 uur per dag aanwezig zijn bij het politiebureau. We moeten proberen ze vrij te krijgen.'' De Franse Elaine wil meteen vertrekken om in ploegendiensten te demonstreren. Maar haar voorstel haalt het niet, na vertaald te zijn in het Engels en Spaans.

Ulrike, een Duitse, antwoordt: ,,Dat kost veel te veel energie. We moeten ons voorbereiden op een week vol repressie. Vandaag zijn er drie arrestaties, morgen misschien vijftig. We moeten onze krachten sparen.'' De vergadering duurt anderhalf uur. Dan is er besloten voorlopig geen actie te ondernemen, althans niet tot bekend is wat er met de arrestanten gaat gebeuren. ,,Wie toch wat wil doen, is daarin natuurlijk helemaal vrij'', wordt er nog gezegd. ,,Maar neem het telefoonnummer van het legal team mee, voor als je een andvocaat nodig hebt. Die avond vertrekt een twintigtal kampgangers naar het centrum en vernielt daar het interieur van drie hotels die behoren bij de Accor-keten. Daartoe behoort immers ook het Mercure-hotel naast het kamp. En in dat hotel, zo gaat het gerucht, houdt zich tachtig man mobiele eenheid op. De vernielingsactie verloopt 'zonder problemen'.

De meeste NoBorder-bezoekers ontgaat de vergeldingsactie. Zij staan in de lange rijen voor het eten uit een van de vijf provisorische keukens -kikkererwten met rijst, salade met doppererwten of soep- waarna ze zich weer onder zullen dompelen in een inhoudelijk debat. Om tien uur 's avonds staat op het programma: voorbereiding van de demonstratie van donderdag, als de uit bruggen bestaande toegangen tot Straatsburg zullen worden bezet. Om elf uur volgt een diashow over anti-kapitalistsiche weggeefwinkels.

,,Oorspronkelijk was het NoBorder-netwerk alleen gericht op de vluchtelingenproblematiek: de gesloten grenzen van Europa, deportaties, de rechten van vluchtelingen. Het bestond los van het GPA-netwerk, het internationale verband van mensen die zich bezighouden met anti-globalisme. Op dit NoBorder-kamp zijn die twee groepen bij elkaar gebracht. Er is over en weer kritiek, zo zien de NoBorders dat 'tophoppen' niet zo zitten, maar er zijn meer overeenkomsten.

Vincent, woordvoerder van het Amsterdamse Autonoom Centrum weet het succes van dit kamp te verklaren: wereldwijd is sinds elf september ook bij actievoerders het besef ontstaan dat samenwerking noodzakelijk is. ,,Hoe meer vorm Fort Europa krijgt, hoe groter het verzet, maar ook hoe groter de neiging om actievoerders te criminaliseren.'' Bij de ingang van het kamp hangt bijvoorbeeld het persoonlijke verhaal van een Greenpeace-actievoerster, die na arrestatie en vrijlating in Nederland Frankrijk niet meer in bleek te kunnen: haar gegevens waren opgeslagen in het Europese computernetwerk SIS onder de noemer: terrorisme.

Het is een ervaring die vele aanwezigen op het kamp kennen. ,,Amerika's opstelling 'wie niet voor ons is, is tegen ons' wordt in Europa letterlijk opgevat'', zegt de Franse Juan. ,,Tegenstanders van het kapitalisme worden als vijanden geboekstaafd. Maar tegelijk blijkt dat datzelfde kapitalisme lang niet voor iedereen heilig is, want de dood van een activist in Genua heeft onze aanhang enorm doen toenemen''.

Er is na twee dagen Straatsburg geen actievoerder meer op het kamp die de basisgegevens over het SIS niet uit zijn hoofd kent: veertien miljoen gegevens kent het systeem, toegankelijk voor iedere politieagent in Europa. ,,Ongeveer 88 procent van de gezochte personen die in het SIS staan geregistreerd zijn mensen uit de derde wereld, die de grenzen rond Europa niet over mogen of moeten worden gedeporteerd. Vooral migranten staan erin, omdat zij vaak op basis van hun uiterlijk worden aangehouden. Hun registratie leidt weer tot nieuwe aanhoudingen'', doceert Juan.

Ook de anti-globaliseringsbeweging, die zich tot vorig jaar alleen bezig hield met de strijd tegen het kapitalisme, heeft daar last van. ,,Toen wij vorig jaar naar Genua gingen met onze Publix Theater Karavan, rijdend theater, kregen we te horen: u bent geen artiesten, u bent terroristen'' zegt Kitty uit Wenen. Enrique, afkomstig van het de actiegroep Ya basta! uit Milaan: ,,Het kapitalisme wordt gevormd door het IMF en de Wereldbank. Zij zorgen op hun beurt voor migratie. Daarom moet de strijd tegen het vluchtelingenbeleid en die tegen het kapitalisme allebei worden gevoerd. Wat migranten nu overkomt, hangt ook de gewone burgers boven het hoofd.''

Vandaag, op de laatste dag van het kamp, zullen de actievoerders fysiek en elektronisch de aanval op het SIS openen. Op internet plaatsten zij al weken geleden een filmpje van het gebouw waarin het is gehuisvest, de hekken daaromheen worden van alle kanten getoond. Tot hoever de aanval vandaag zal gaan, kan niemand vooraf vertellen. ,,Het is een meer symbolische aanval'', wordt de burgerlijke journalistiek voorgehouden, maar de instructies doen anders vermoeden. 'Zorg dat je altijd iets bij je hebt om je gezicht mee te bedekken. In Frankrijk is het niet verboden gemaskerd over straat te gaan. Neem ook een set extra kleren mee; persoonsbeschrijvingen zijn vaak gebaseerd op wat iemand draagt', adviseert de kamporganisatie. Of praktisch: 'Neem een paar euro mee als je gaat demonstreren. Je kunt een paar dagen op het politiebureau worden vastgehouden. Daar moet je voor je eten betalen.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden