Anthony Perkins 1932 - 1992

Een rol. Daarop heeft de zaterdag aan aids bezweken filmster Anthony Perkins een carriere lang geteerd. Nog geen dertig jaar oud speelde hij in 1960 de als ideale schoonzoon ogende, maar onder dat gladde uiterlijk door neurosen en moorddrift gekwelde moteleigenaar Norman Bates in Alfred Hitchcocks bloedstillende thriller 'Psycho'.

De douche-scene uit deze film waarin Bates/Perkins - vermoedelijk, want

chcock liet dat in het midden - Janet Leigh in een flitsende kanonnade van beeldwisselingen met een mes overhoop steekt, werd klassiek en is eindeloos en tot vervelens toe geciteerd en geimiteerd.

Ook Norman Bates, die zijn gemummificeerde moeder in een kelder verborgen hield en om dat geheim te verbergen als een bezetene aan het moorden sloeg, werd klassiek en een blijvende inspiratiebron voor acteurs en regisseurs. Niet in de laatste plaats voor Anthony Perkins zelf.

In de tientallen films en tv-produkties waarin hij na 'Psycho' nog speelde, was Perkins bijna altijd een ogenschijnlijk keurig en saai heerschap dat - bij nadere beschouwing - beheerst werd door de troebelste en duisterste driften. Perkins was en bleef, zoals een Frans criticus het treffend zei, 'Le monsieur psychose' van de filmwereld.

Perkins debuteerde op 15-jarige leeftijd op het toneel, een medium dat hij altijd trouw bleef. In 1953 stond hij voor het eerst voor de filmcamera. In 'The actress' van George Cukor speelde hij toen het vriendje van Jean Simons.

Drie jaar later bereikte Perkins een voorlopig hoogtepunt in zijn carriere. Naast Cary Cooper speelde hij in de western 'Friendly Persuasion' van William Wyler. Die rol leverde hem een Oscar-nominatie op, de enige die hij ooit zou krijgen.

Al in deze jaren legde Perkins zich toe op het spelen van angstige, neurotische en verknipte adolescenten. Door zijn model-uiterlijk dat bijna automatisch aan zonnige en ordelijke zaken doet denken, kregen die duistere rollen een extra spannende lading. Wat Perkins in 'Psycho' belichaamde, gaven Alfred Hitchcock en Francois Truffaut aan in hun beroemde interviewboek. Hitchcock - 'The master of suspense' - en de Franse regisseur spraken uitgebreid over het abnormale in 'Psycho'. Truffaut beweerde dat de keurige en fatsoenlijke Janet Leigh de kijkers naar het abnormale, naar Perkins en zijn opgezette vogels leidt.

Hitchcock vulde hem aan: "Die opgezette vogels intrigeerden me: het waren net symbolen. Perkins is kennelijk geinteresseerd in het opzetten van dieren want hij vult ook zijn eigen moeder met zaagsel. Maar de uil bijvoorbeeld heeft ook een andere symboolwaarde."

Doorpratend over die vogels zei Hitchcock: "Uilen behoren tot de wereld van de nacht; dat zijn spieders en dat appelleert aan Perkins' masochisme. Hij kent de vogels en hij weet dat ze hem voortdurend bespieden. Hij ziet zijn eigenschuldgevoelens gereflecteerd in hun alwetende ogen."

Zoals de uilen in 'Psycho' Perkins duistere kanten weerspiegelden, werd Perkins zelf in alle films waarin hij na 1960 nog verscheen een symbool der duisternis. Altijd riep zijn verschijning de herinnering op aan een van de beste thrillers uit de filmgeschiedenis; altijd werden hij en zijn personages geassocieerd met de keurige griezel Norman Bates uit 'Psycho'.

Als vlees geworden filmsymbool, als gevangen van slechts een rol was Perkins ondermeer nog te zien in 'Paris brule-t-il?' van Rene Clement , 'Aimezvous Brahms' van Anatole Litvak, enige films van Claude Chabrol en in 'Twee vrouwen' van George Sluizer, gebaseerd op de roman van Harry Mulisch. Alleen in zijn mooie rol van Joseph K. in Orson Welles Kafka-verfilming 'The trial' wist hij nog van zijn Norman Batesimago los te komen.

In de jaren tachtig legde Perkins zich tenslotte bij het onontkombare neer. Hij liet zich strikken voor 'Psycho II' en zelfs voor 'Psycho III'. Beide, bedroevend slechte remakes van het legendarische succes uit 1960 flopten en bevestigden alleen maar Perkins lot.

Een rol bepaalde zijn carriere. Aan het imago van 'Le monsieur psychose' van de cinema kon hij niet ontsnappen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden