Anonieme tip was de voorbode van de eiercrisis

Eieren worden massaal vernietigd. Beeld AFP

Het illegale gebruik van bestrijdingsmiddel fipronil in de Nederlandse pluimveesector is al sinds eind vorig jaar onderwerp van strafrechtelijk onderzoek. Een anonieme melding in november over fipronilgebruik bij het schoonmaken van stallen vormde de aanzet voor justitieel speurwerk. 

De tip bleek een voorbode van de huidige internationale eiercrisis, al voorzag niemand dat destijds.

Dit alles wordt duidelijk uit de brief die minister Edith Schippers (volksgezondheid) en staatssecretaris Martijn van Dam (landbouw) donderdag naar de Tweede Kamer stuurden. De twee schrijven dat zij vorige week bewust geen melding hebben gemaakt van de anonieme tip uit november, omdat zij het lopende strafrechtelijke onderzoek niet in de weg wilden zitten.

De gifmelding lekte deze week uit via een in België belande nota van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) aan het Nederlandse kabinet.

De bewindspersonen benadrukken dat de NVWA lang niet alle honderden tips over mogelijke voedselfraude kan controleren, maar dat de waakhond dit bewuste signaal uit november serieus heeft genomen. Drie betrokken bureaus hebben zich op verzoek van de NVWA over de mogelijke risico’s van het gebruik van fipronil in pluimveestallen gebogen. Daarbij grepen de deskundigen terug op eerdere adviezen en steekproeven.

Geen alarmbellen

Bij de voedselexperts gingen ondanks vele onduidelijkheden geen alarmbellen af. Hoewel zij wisten dat de stof verboden is in de pluimveesector en ze geen weet hadden van de mate waarin de sector het middel gebruikt, is het onderzoek niet uitgebreid.

De instanties zagen ‘geen acuut gevaar voor de volksgezondheid’ omdat ze geen aanwijzingen hadden dat de stof in voedsel terecht kan komen. De NVWA had in 2015 nog eieren getest op fipronol en daarbij geen sporen aangetroffen.

Zo kwam het eind vorig jaar niet verder dan het advies om strafrechtelijk vooronderzoek in te stellen naar het servicebedrijf dat pluimveestallen met fipronil schoonmaakt. Iets wat Bureau Risicobeoordeling en Onderzoeksprogrammering (BuRo) van de NVWA ‘met de kennis van nu’ zegt te betreuren, aldus de bewindspersonen. Achteraf was het beter geweest om na de anonieme melding een vinger aan de pols te houden bij pluimveebedrijven, vindt BuRo. Al blijft het bureau erbij ‘dat het om een klein risico voor de volksgezondheid gaat’.

Ongenoegen over Belgisch handelen

Pas toen collega’s van de Belgische voedselwaakhond FAVV op 19 juni melding maakten van met fipronil besmette eieren, kreeg de NVWA gaandeweg zicht op de omvang van het gebruik van de pesticide en de effecten op voedsel anno nu.

De Belgen bleken precies het bedrijf dat de NVWA eind vorig jaar op de korrel had, als bron van de besmettingen te zien. Daarop werd het lopende strafrechtelijk onderzoek naar het servicebedrijf uit Barneveld direct opgeschaald, met inmiddels huiszoekingen en arrestaties tot gevolg.

Staatssecretaris Van Dam heeft bij de Belgische landbouwminister Denis Ducarme zijn 'ongenoegen' geuit over diens beschuldiging dat Nederland al in november 2016 weet had van het verboden middel fipronil in eieren. Volgens Van Dam, die gisteravond sprak in het televisieprogramma Jinek, was daar absoluut geen sprake van en heeft de Belgische bewindsman zijn eigen parlement verkeerd ingelicht. De Belgische minister baseerde zich volgens Van Dam bovendien op vertrouwelijke Nederlandse documenten die ook nog openbaar zijn gemaakt. 

Van Dam heeft verder tegen Ducarme gezegd dat het niet goed is om elkaar te beschuldigen in deze crisis, maar dat het zaak is om goed samen te werken. "We hebben ook afgesproken dat we dat vanaf nu ook weer zullen doen".

Minister Schippers erkende bij Jinek dat de communicatie tijdens de eiercrisis niet altijd goed was. Volgens haar heeft de plaatsvervangend inspecteur-generaal van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) 'inderdaad uitspraken gedaan die de duidelijkheid niet vergrootten' toen die had geadviseerd om wat terughoudend te zijn met het eten van eieren.

Het kabinet belooft namens de NVWA beterschap. Die laatste zal fipronil toevoegen aan de lijst met stoffen waarop zij voedselwaren test. De toezichthouder benadrukt daarbij dat het met de huidige middelen moet kiezen welke van de honderden meldingen hij wel en niet nader onderzoekt. En al zou de Voedsel- en Warenautoriteit alle tips kunnen natrekken, dan ‘is het sterk de vraag in hoeverre dit bijdraagt aan de voedselveiligheid’, voegen minister Schippers en staatssecretaris Van Dam daaraan toe.

De twee beloven uiterlijk begin volgende week de lijst openstaande vragen van de Tweede Kamer te beantwoorden.

Lees verder in het dossier 'Gif in eieren'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden