Annette Nijs / Briljante zakenvrouw die faalde

Annette Nijs zag de overgang van het bedrijfsleven naar de politiek als uitdaging. Uiteindelijk maakte zij daar geen succes van.

door Cees van der Laan en Lex Oomkes

DEN HAAG - Annette Nijs wist na een jaar op Onderwijs het verschil tussen politiek en bedrijfsleven haarfijn aan te geven. ,,Het vergrootglas waaronder politici, dus ook ik, worden gelegd, is het grootste verschil. Dat is wennen en tegelijk de uitdaging.''

Van de overstap wist de als briljant omschreven Nijs (42), die op jonge leeftijd carrière maakte in het internationale bedrijfsleven, geen succes te maken. Die conclusie kon ze gisteren zelf trekken tijdens een functioneringsgesprek met VVD-fractievoorzitter Van Aartsen, vice-premier Zalm en partijvoorzitter Van Zanen.

De heren waren buitengewoon ontevreden over haar optreden in de Tweede Kamer de avond daarvoor. Nijs' verdediging van haar gewraakte uitspraken in Nieuwe Revu over haar politieke baas Van der Hoeven was tenenkrommend viel van links tot rechts op te tekenen. Ze had de uitspraken inderdaad gedaan, maar ze was niet verantwoordelijk voor het beeld dat ze met het interview had gecreëerd, zei ze.

Het VVD-trio stelde vervolgens vast dat het vertrouwen in het functioneren van de staatssecretaris tanende was. Nijs wist genoeg. Ze kon gaan.

Ze wist dat het er hard aan toe kon gaan in het bedrijfsleven, maar zo hard als in de politiek, zal ze niet hebben beseft. Gisterochtend stond ze samen met Van der Hoeven het personeel op het departement te vertellen dat alles weer pais en vree was tussen hen en een paar uurtjes later was ze ambteloos burger, ook tot verbazing van minister Van der Hoeven, die van niets wist.

Dat zo een politieke carrière in de dop kan eindigen, valt ook de VVD-top aan te rekenen. In 2002 landde Nijs totaal onverwacht als jonge veelbelovende manager in BalkenendeI. VVD-leider Zalm dacht vele vliegen in één keer te kunnen slaan. Ze was jong, succesvol in het bedrijfsleven en vrouw. Vooral dat laatste kwam goed uit, want de VVD kon met moeite gekwalificeerde vrouwen vinden voor het kabinet. Haar binnenkomst in de politiek vertoonde grote trekken met de doctrine van oud-VVD-leider Bolkestein: goede bestuurders kunnen overal uit de voeten.

De nadelen werden in het geval van Nijs genegeerd. Ze had meer dan tien jaar in het buitenland doorgebracht en was slecht op de hoogte van het reilen en zeilen in de Nederlandse politiek. Haar politieke ervaring kwam welgeteld neer op een jaartje voorzitterschap van de JOVD, de jongerenorganisatie van de VVD.

Met deze bagage moest ze haar plek bevechten op het logge en door PvdA'ers gedomineerde departement van onderwijs. Ze moest opboksen tegen de innemende maar geslepen Van der Hoeven en het vertrouwen zien te winnen van de Tweede Kamer. Ze kwam erachter dat leiding geven aan ambtenaren en steun krijgen voor politiek gevoelige voorstellen toch heel andere zaken waren dan business-targets halen bij oliemaatschappij Shell. De jonge Nijs ontbeerde volgens critici politieke en bestuurlijke ervaring.

Die vaststelling volgde al snel nadat ze beëdigd was als staatssecretaris in 2002. Maar Zalm negeerde die signalen toen hij haar in 2003 opnieuw voordroeg als staatssecretaris voor BalkenendeII. Haar politieke onhandigheid en wellicht een grote mate van naïviteit en zelfoverschatting culmineerden in het gewraakte interview. Met haar vertrek als resultaat.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden