Anne Frank-centrum in Duitse hoofdstad

BERLIJN - Voor het nieuwe Anne Frank-Centrum in Berlijn ligt er een hoop werk te wachten, want het stikt van de extreemrechtse jongeren in de Duitse hoofdstad. En bestrijding van rechtsradicalisme, fascisme en vreemdelingenhaat is één van de voornaamste doelen van de zusterorganisatie van het Anne Frank-Huis in Amsterdam.

CO WELGRAVEN

Tientallen Duitse journalisten, fotografen en cameraploegen waren gisteren afgekomen op de officiële opening van het centrum aan de Oranienburgerstrasse in Oost-Berlijn, midden in de joodse wijk en vlak naast de grootste synagoge van de stad. Anne Frank, die gisteren 69 jaar geworden zou zijn als haar onderduikadres in het achterhuis aan de Prinsengracht in de zomer van 1944 niet verraden was, is tenslotte in de hele wereld een zeer bekende naam.

Maar volgens directeur Hans Westra van het Anne Frank-Huis in Amsterdam is de massale belangstelling van de pers ook toe te schrijven aan de schrikbarende opkomst van extreemrechts in het oosten van Duitsland. “Het is hier een issue geworden”, zegt hij, wijzend op de hoge score die de Deutsche Volksunion onlangs haalde bij de verkiezingen in de deelstaat Saksen-Anhalt met een programma dat vooral op de verwijdering van buitenlanders is gericht.

Deze week kwam een wetenschappelijk rapport naar buiten waaruit blijkt dat de jeugd in Berlijn (vooral die in het oosten van de stad) steeds gevoeliger wordt voor de opvattingen van extreemrechts. Eén op de zes Oost-Berlijnse jongeren zou op een rechtsradicale partij gaan stemmen. Bij scholieren die beroepsonderwijs volgen, gaat het zelfs bijna om een kwart. 'Alarmerend', noemde een wethouder de onderzoeksresultaten.

Het Anne Frank-Centrum, dat een kleine ruimte heeft in het gebouw van het Joods Communicatie Centrum, wil er wat aan doen. Niet alleen via tentoonstellingen over het leven van Anne Frank en de holocaust (Westra: “Met tentoonstellingen ban je het rechtsextremisme niet uit”), maar ook en vooral via projecten voor scholieren. Daarbij worden de lijnen doorgetrokken, van het nazisme uit de jaren dertig en de tweede wereldoorlog naar de haat jegens buitenlanders die vooral in de voormalige DDR nu af en toe nog zo manifest is. Via bijvoorbeeld rollenspellen wordt naar de oorzaak gezocht.

- Vervolg op pagina 4

Menigeen heeft moeite met keuze voor de stad van de holocaust Anne Frank-huis sinds midden jaren tachtig in Duitsland actief VERVOLG VAN PAGINA 1

Alles komt aan bod: intolerantie, wederzijds onbegrip tussen Duitsers en buitenlanders, antisemitisme, discriminatie, groepsdwang.

Het nieuwe Berlijnse centrum organiseert ook rondleidingen door de joodse wijk in Berlijn, waar sinds enkele jaren sprake is van een opbloei van het joodse leven. Het is het derde zelfstandige 'filiaal' van het Amsterdamse Anne Frank-Huis. Al ruim tien jaar zijn er vergelijkbare bureaus in New York en Londen. Volgens Westra zijn ze beide zeer succesvol.

Sinds midden jaren tachtig is het Anne Frank-Huis actief in Duitsland. Het heeft in tientallen steden exposities georganiseerd die veel publiek trokken. De Duitsers nemen het werk nu over. Het Anne Frank-Centrum heeft als enige in Duitsland een licentie gekregen van de organisatie waarvan Hans Westra directeur is en mag bijvoorbeeld boeken, video's en brochures verspreiden.

Lang is er getwijfeld of het kantoor in Frankfurt zou komen, de geboortestad van Anne, of in Berlijn. De laatste stad heeft het pleit gewonnen. Berlijn is al de hoofdstad van Duitsland, wordt vanaf volgend jaar de zetel van regering en Bondsdag en werkt als een magneet op allerlei organisaties die er graag hun zetel willen hebben.

In het leven van Anne Frank speelt Berlijn zijdelings een rol. Eén van haar mede-onderduikers was Fritz Pfeffer, die in de stad een tandartsenpraktijk had. Anne noemt hem in haar dagboek 'Dussel'.

Een schoolvriendin van Anne in Amsterdam was de in Berlijn geboren Hannah Pick, die momenteel in Jeruzalem woont. Tijdens de opening gisteren vertelde ze voor een bomvolle en doodstille zaal over haar eerste én haar laatste ontmoeting met Anne. De laatste dateert van februari 1945. Hannah Pick ontdekte dat Anne gevangen zat in een naburige barak in het concentratiekamp Bergen-Belsen. Ze sprak een paar keer met haar, gescheiden door een muur van prikkeldraad, en probeerde tot twee maal toe voedsel naar haar te gooien. De eerste keer mislukte, een andere gevangene rende er mee weg. Hannah Pick: “Ik hoorde Anne huilen.” De tweede keer lukte het wel. Toen ze twee maanden later de vader van Anne ontmoette, dacht ze dat diens dochter nog in leven was. “Ik had haar tenslotte kort daarvoor nog gesproken.” Van Otto hoorde ze dat Anne dood was.

Voor sommige overlevenden van de holocaust moet het omstreden zijn dat er in Duitsland een centrum is gekomen, genoemd naar Anne Frank. En dan ook nog in de stad van waaruit de nazi's de moord op de joden regisseerden. De organisatoren erkennen dat en hameren er daarom zo op dat het centrum een educatieve functie krijgt.

Hans Westra voegde daar in zijn openingsspeech nog een element aan toe. Volgens hem is het iets te gemakkelijk om Duitsland alleen als het land van de daders te zien en Nederland als dat van de slachtoffers. “Procentueel gezien telde Nederland het hoogste aantal vermoorde joden. Bij de arrestatie van de familie Frank waren ook Nederlandse politie-agenten betrokken. Deze feiten stemmen niet overeen met het beeld dat vele Nederlanders van zichzelf hebben.”

Westra gaf de directeur van het Berlijnse centrum, Thomas Heppener, een kopie van het dagboek. Het origineel blijft in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden