Annapolis: onbegrijpelijk probeersel

De foto haalde vele voorpagina's. Ze laat zien hoe bij het begin van de topconferentie in Annapolis die einde volgend jaar moet leiden tot de oprichting van een Palestijnse staat, de twee hoofdpersonen elkaar hartelijk begroeten: de Israëlische premier Olmert en de Palestijnse president Abbas.

Het is een volstrekt bizarre ontmoeting die hier in beeld wordt gebracht. Olmert vertegenwoordigt niet alleen de sterkste staat in het Midden-Oosten maar heeft bovendien door een militaire bezetting volledige macht over de Westelijke Jordaanoever. Van zijn kant vertegenwoordigt Abbas, ook wel ’de burgemeester van Ramallah’ genoemd, dus helemaal niets. De foto laat een begroeting zien tussen een gevangenisdirecteur en de woordvoerder van een aantal zich coöperatief opstellende gedetineerden. Het is deze fundamentele machtsongelijkheid die het verdere onderhandelingsproces en het eindresultaat zal kleuren. Gegeven hun overmacht zullen de Israëli's niet bereid zijn veel concessies te doen terwijl de aan handen en voeten gebonden Palestijnen geen concessies zullen kunnen afdwingen.

De positie van beide partijen is nog scherper te definiëren. Terwijl de Palestijnen uiteraard alle reden hebben hun vrijheid terug te eisen, heeft de bezetting voor Israël nogal wat voordelen. Men heeft de situatie daar zo goed onder controle dat verandering van regime alleen maar riskant kan zijn. Aan de continue buitenlandse kritiek heeft men geen boodschap en in eigen land liggen maar weinigen wakker van de ellende die dagelijks bij de buren wordt aangericht, zeker nu men zich achter de nieuwe muur veilig voelt. Kortom: waarom zou Israël in beweging komen als de status quo redelijk bevredigend valt te noemen?

Wie deze redenering al te cynisch vindt en bereid is de Israëlische wil tot onderhandelen serieus te nemen, stuit echter onvermijdelijk op een andere blokkade: van de aanvang af heeft de Joodse staat feiten gecreëerd die men zelf niet meer ongedaan kan maken. Met veel vernuft en doorzettingsvermogen heeft men zichzelf vastgezet.

Dat geldt natuurlijk in het bijzonder voor de bouw van de Joodse nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, een project dat niet toevallig al tientallen jaren zonder onderbreking wordt voortgezet. Het is een schoolvoorbeeld van wat triomfantelijk’ ’facts on the ground’ worden genoemd. In vrijwel dezelfde mate geldt deze logica voor de vergevorderde verjoodsing van Jeruzalem en de militaire afgrendeling van de Westoever ten opzichte van Jordanië.

Het vluchtelingenvraagstuk is om een andere reden onoplosbaar geworden – of gemaakt. Door de 700.000 Palestijnen die bij de stichting van de Joodse staat in 1948 uit het land werden verdreven sindsdien consequent de terugkeer te beletten, is hun aantal in ballingschap tot enkele miljoenen gegroeid en dus onmogelijk meer te repatriëren. Het punt kan meteen van de agenda worden afgevoerd.

Toch zullen de echte optimisten niet overtuigd zijn. Heeft de geschiedenis niet bewezen dat in de politiek zelfs de zwaarste obstakels uit de weg zijn te ruimen indien leiders van formaat er met hun volle gewicht tegenaan gaan? Ariel Sjaron heeft het bij de ontruiming van de Joodse nederzettingen in de Gazastrook overtuigend laten zien en wellicht had hij ook bij de komende onderhandelingen een soortgelijke stoutmoedigheid aan de dag gelegd.

Helaas is van het trio dat deze week in Annapolis aantrad niets te verwachten. Olmert is een uitgesproken zwakke figuur die weinig speelruimte zal worden gegund. Abbas kan tegenover Israël op geen enkel wapenfeit bogen dat hem prestige verleent en het enkele feit dat hij door toedoen van de machtsgreep van Hamas in de Gazastrook anderhalf miljoen Palestijnen als achterban is kwijtgeraakt en als vijanden heeft overgehouden, maakt hem tot een gemankeerde onderhandelaar.

Met Bush is het niet beter gesteld. Hij gaat binnenkort het laatste jaar in van een ambtstermijn die steeds catastrofaler is verlopen. Hij worstelt bovendien met een reputatie die hij al jaren consequent heeft bevestigd: onvoorwaardelijk achter Israël te staan. Het maakt zijn rol als bemiddelaar volstrekt ongeloofwaardig. Maar zelfs als hij kans zou zien over zijn eigen schaduw heen te springen, is de Joodse lobby in de Verenigde Staten sterk genoeg om hem bij de les te houden.

De eindconclusie kan niet anders luiden dan dat het zogeheten vredesproces dat afgelopen week werd opgestart, tot mislukken is gedoemd. De Israëlische bevolking wist na deze paar dagen al genoeg: blijkens een peiling kort na de conferentie noemde 17 procent Annapolis een succes en sprak 42 procent van een mislukking.

Blijft de intrigerende vraag wat Bush heeft bewogen in de slotfase van zijn presidentschap zijn kop in deze strop te steken. Het is een onbegrijpelijk initiatief

.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden