Anna Pavlova, mega-ster (1)

Bijna 65 jaar na haar onverwachte dood in het Haagse hotel Des Indes spreekt balletdanseres Anna Pavlova nog steeds sterk tot de verbeelding. Haar 'stervende zwaan' werd legendarisch. Kunstschilder Jean Thomassen heeft die belangstelling de afgelopen jaren een nieuwe impuls gegeven. Zijn partner Ine Veen bezit beroepshalve een uitgebreid archief over Pavlova; Veen was vroeger balletdanseres. Thomassen ging over Pavlova lezen en raakte steeds meer geboeid. Zo organiseerden ze vier jaar geleden in Des Indes een tentoonstelling over Pavlova. Sindsdien nam die interesse alleen nog maar toe. Dat heeft bij Thomassen zelfs geleid tot het boek 'Anna Pavlova, triomf en tragedie van een mega-ster', dat deze week bij Van Soeren in Amsterdam verschijnt.

“Er is veel over Anna geschreven, maar al die verhalen zijn gebaseerd op de biografie die Victor Dandré, haar impresario, kort na haar heengaan publiceerde. Dat boek staat vol leugens. Hij was een boef die in Rusland werd gezocht wegens diefstal, fraude, oplichting, valsheid in geschrifte en mishandeling. Toen hij daarvoor werd gearresteerd, legde Anna een borgsom van 18 000 dollar op tafel om hem uit de gevangenis te krijgen. Dandré heeft haar uitgebuit. Zo ben ik aan de weet gekomen dat hij, toen Anna in januari 1931 doodziek in haar Haagse hotel lag, naar Londen reisde om haar bankrekening te plunderen. Hij heeft haar grote schade toegebracht door zich uit te geven voor haar man. Ik heb documenten gevonden waaruit overduidelijk blijkt dat er nooit sprake van een huwelijk is geweest. Ik heb het ware verhaal willen schrijven. Zij was in feite een dieptragische vrouw, die werd geleefd.”

Thomassen achterhaalde ook dat de op 12 februari 1881 geboren Pavlova (over de datum doen allerlei verhalen de ronde, maar dit is de juiste) het kind was uit de verhouding van de schatrijke bankier Lazer Poliakoff uit St. Petersburg met zijn dienstmeisje. Pavlova was volgens Thomassen in feite een domme, wat naïeve vrouw en helemaal niet zo ongenaakbaar als velen denken. Zij hunkerde naar hartelijkheid. “Als kerstmis viel in een tournee naar een tropisch land, nam zij een in natte lappen gewikkelde kerstboom mee. Voor al haar medewerkers had zij een kerstgeschenk. Alleen zij kreeg niets. Aan de andere kant verloochende haar temperamentvolle bloed zich niet. Als iets haar niet zinde, kon zij iemand een glas wodka naar het hoofd gooien. Ook dronk zij als een ketellapper en rookte verwoed sigaretten.”

Pavlova wordt vaak afgeschilderd als verkwistend. Het verhaal gaat dat zij in Parijs, op doorreis naar het winterse Nederland, nog even een jas van sabelbont kocht. “Maar zij was niet alleen voor zichzelf royaal. In de Eerste Wereldoorlog heeft zij massaal voedselpakketten naar Rusland gestuurd en ook nam zij de kosten van de opvoeding van vele Russische weeskinderen op zich.”

Anna Pavlova, mega-ster (2)

Een hoofdstuk apart is de verwoede strijd rond haar laatste rustplaats. Pavlova wenste na haar dood in Rusland te worden begraven. Daartoe liet zij zich, hoogst ongebruikelijk voor iemand die streng Russisch-orthdox was, cremeren. Door de ontwikkelingen in Rusland ging die wens lange tijd niet in vervulling. Thomassen is al een paar jaar in de weer dat nu toch voor elkaar te krijgen. Pavlova's as is in een wit-albasten urn bijgezet in het crematorium Goldersgreen, vlak bij haar buitenhuis Ivy House in Hampstead.

Eronder staat de urn met de as van haar in 1944 overleden impresario. Het crematorium voelt er weinig voor de urn af te staan. Beroemde namen (als van Sigmund Freud en acteur Peter Sellers) trekken klanten. Thomassen heeft zelfs de hulp van koningin Beatrix ingeroepen. Hij verwacht dat Pavlova's as volgend jaar naar Rusland zal worden overgebracht. “Op de begraafplaats Novodeviche in Moskou is al een plek voor haar vrijgemaakt. Dan is Anna thuis en is mijn taak volbracht.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden