Interview

Anna Enquist: Ik heb het gevoel dat het toch niks meer uitmaakt wat ik zeg

Beeld Mark Kohn

Op 6 oktober publiceert Trouw de vijfhonderdste aflevering van de serie De Tien Geboden. Arjan Visser blikt terug met mensen die hij daarvoor heeft geïnterviewd. Als eerste: Anna Enquist, wier Tien Geboden verscheen op 12 september 1998.

Psychoanalytica Christa Widlund, onder lezers bekend als de schrijfster Anna Enquist, vergeleek twintig jaar geleden het geloof in God met het ziektebeeld collectieve psychose. Zo'n uitspraak zou ze nu nooit meer doen. Veel te militant, zegt ze.

"Mijn denkbeelden zijn wel hetzelfde gebleven, maar ik ben als mens in de loop der jaren behoorlijk veranderd. Misschien deed ik mezelf een plezier met die provocerende opmerking, maar het is natuurlijk niet de manier om een publiek te bereiken of mensen aan het denken te zetten. Nadat ik het interview nog eens had gelezen, vroeg ik mezelf af of ik milder was geworden, maar ik ben bang dat zo'n woord te positief klinkt. Ik zou eerder zeggen dat ik teleurgesteld ben, dat ik het gevoel heb dat het toch niks meer uitmaakt wat ik zeg. Het heeft te maken met de ouderdom, natuurlijk. Mijn energie neemt af, ik heb minder goede ideeën, het perspectief vernauwt zich."

Rampzalig en chaotisch

Drie jaar na het interview verongelukte haar 27-jarige dochter Margit. Toch is het niet per se deze gebeurtenis die haar somberder heeft gemaakt. "Haar dood is een cesuur - er is heel duidelijk sprake van een periode vóór en na het ongeluk - maar ik vond het leven altijd al rampzalig en chaotisch. In die zin was het eerder een bevestiging van mijn gelijk."

Margit fietste op de Dam en werd geschept door een vrachtwagen. Of ze de chauffeur nu, pratend over Gij zult niet doden, een moordenaar zou noemen? "Nee... alhoewel, ja toch wel. Feitelijk heeft die man mijn dochter vermoord."

Het was ook het jaar waarin Anna Enquist het Boekenweekgeschenk schreef, veel interviews moest geven en elke gelegenheid aangreep om te pleiten voor het invoeren van de dodehoekspiegel. "Ik heb de toenmalige minister van verkeer, Tineke Netelenbos, enorm het vuur aan de schenen gelegd; ik heb haar, bij wijze van spreken, opgejaagd tot het Europees Parlement aan toe waar ze moest pleiten voor het versneld invoeren van die spiegel. Dat is ook gebeurd, al werd het probleem er niet mee opgelost. Sommige chauffeurs letten sowieso niet op, anderen lieten die dingen verkeerd afstellen of dachten: met deze nieuwe veiligheidsmaatregelen kan ik wel weer iets meer risico nemen. Na anderhalf jaar was het gunstige effect van de maatregel al grotendeels verdwenen."

Toch: iets doen, het hielp. Klappen krijgen en weer opstaan. Daar houdt zowel de psychoanalytica als de schrijfster zich dagelijks mee bezig. Waarom? "Omdat ik weet hoe het is om een akelige uitgangspositie te hebben."

Vileine interactie

In 1998 keerde ze het vijfde gebod om: niet kinderen moesten hun ouders, maar ouders behoorden hun kinderen te eren. "Ik wilde destijds niet over mijn vader en moeder praten omdat ze allebei nog in leven waren. Mijn vader stierf op zijn 71ste, mijn moeder is pas een jaar geleden overleden. Ik ben de laatste jaren van mijn moeders leven heel zorgzaam voor haar geweest. Dat komt ook doordat die vileine interactie tussen ons er niet langer was. En ik had met haar te doen; de generatie van mijn moeder heeft het niet makkelijk gehad. Ik kan niet zeggen dat ik alsnog een band met haar heb opgebouwd - het was maar zó'n relatietje - maar wát er tussen ons bestond, heeft in die tijd toch een andere kleur gekregen."

Dus toch iets milder? Korte aarzeling. "Ja."

Teleurstelling, machteloosheid en achteruitgang; woorden die betrekking hebben op het grotere geheel, maar binnen de periferie van haar eigen bestaan is er nog altijd ruimte voor verbetering. Pianospelen - "Eindeloos oefenen op de nootjes van Bach" - op stap met de kleinkinderen, schaven aan een nieuwe roman: "Dat zijn die dingen waar ik iets meer greep op heb".

Arjan Visser interviewt iedere twee weken iemand aan de hand van de Tien Geboden. Alle interviews uit de rubriek Tien Geboden vindt u terug in ons dossier.

Lees ook:

Interviewer Arjan Visser blikt terug op 499 keer Tien Geboden: 'Zou ik zelf ook zo intiem durven zijn? Nee'

Arjan Visser sprak vijfhonderd bekende Nederlanders over God, hun ouders, liefde en dood. De interviews verschijnen deze week in een lijvige bundel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden