Anish Kapoor heeft geen ophef nodig

De Brits-Indiase beeldhouwer Anish Kapoor zou een rel hebben uitgelokt om aandacht te krijgen. Maar zijn wonderbaarlijke sculpturen in de tuinen van Versailles kunnen het zonder schandaal stellen.

'Dirty Corner' heet een van de zes werken die Anish Kapoor exposeert in de lusthof van zonnekoning Lodewijk XIV. Het is een enorme buis van staal met een roestige huid die uit de grond lijkt te komen. Aan het einde krult een soort toeter omhoog. Vorige week woensdag werd 'Dirty corner' in alle vroegte beschadigd met verf. De vandalen waren boos omdat omdat Kapoor het werk in een krant had vergeleken met een vagina.

Kapoor ontkent dat hij het woord vagina ooit in de mond heeft genomen. "Ik had het over een vrouwelijke vorm", reageerde hij vanuit Londen. "Een vorm als een sfinx of een Egyptische koningin. Door dit de 'Vagina van de koningin' te noemen, probeert men mijn werk naar beneden te halen, mij te verlagen tot het niveau van de belediging."

Tot groot verdriet van Kapoor noemen zijn Franse critici hem in één adem met Paul McCarthy, de man aan wie Rotterdam 'Kabouter Buttplug' dankt. Vorig jaar trok McCarthy in Parijs de aandacht met een enorm groen opblaasbaar seksspeeltje dat ook al werd beschadigd. De bezwaren van Kapoor tegen de vergelijking zijn begrijpelijk, want zijn kunst kan het met gemak zonder schandaal stellen. Bij zijn Amerikaanse collega is dat zeer de vraag.

Zijn beelden (drie nieuwe en drie oudere) in Versailles spelen een fascinerend spel met de strenge klassieke orde van de tuin van André Le Nôtre (1613-1700), de tuinarchitect van Lodewijk. Le Nôtre wilde tonen dat de koning alles beheerst, zelfs de natuur, Kapoor woelt de strakke symmetrie van het absolutisme om.

Dat gebeurt in het geval van 'Dirty Corner' letterlijk. Hiervoor liet Kapoor het zogenoemde groene tapijt, het lange smalle gazon dat recht voor de trappen die vanaf het terras afdalen naar de tuin ligt, openrijten. Zo lijkt het tenminste, want het graafwerk is een illusie: naast het gevaarte liggen bergen aarde en brokken marmer die alleen een verwoesting suggereren, Kapoor heeft niets kapot gemaakt.

Het idee van Kapoor is om, zoals hij het zelf formuleert, de duistere, verontrustende kant van Versailles naar de oppervlakte te halen. Hij is uit op een dialoog met "deze historische plaats die een bijzonder sterke plaats inneemt in het collectieve onderbewuste". Dat is een beetje pretentieus. Want hoe is bijvoorbeeld de enorme kubus die hij neerzette in het sterrenbos, een van Le Nôtre's thematuinen, in gesprek met de geschiedenis? Het werk refereert opnieuw aan diverse lichaamsopeningen, je kunt er in lopen, het ziet er fraai uit, maar een relatie met de omgeving ontbreekt.

Dat is anders bij de enorme ronde spiegel die als een radar naar de hemel is gericht. Deze 'Sky Mirror' weerkaatst de lucht en de loop van de zon die zo belangrijk is in de koninklijke symboliek. Ook de installatie in de kaatsbaan, 'Shooting in the corner', slaat een brug naar het veelbewogen verleden. De kaatsbaan is zo ongeveer de wieg van de moderne democratie in Europa: hier beloofden op 20 juni 1789 de vertegenwoordigers van de derde stand elkaar plechtig dat zij niet uiteen zouden voor ze het koninkrijk een grondwet hadden gegeven. Kapoor heeft in de 'Salle du jeu de paume' witte muren neergezet die hij beschoot met patronen rode was. De bloederige kluiten op de wanden roepen beelden op van al het geweld dat volgde op de beroemde Eed van de Kaatsbaan.

Hoogtepunt, in al zijn discretie, is 'Descension' (afdaling, red.), een rond bassin waarin Kapoor al het water in de tuinen lijkt te laten verdwijnen. Alleen jammer van het hekwerk dat is geplaatst om de bezoekers op afstand te houden. Zonder is 'Descension' veel mooier: een grommende draaikolk om stil van te worden.

'Anish Kapoor' is tot 1 november te zien in de tuinen van Versailles. www.chateauversailles.fr

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden