Angst voor sjariah en de militairen

AMSTERDAM - Ook in het actievoerdersgebouw in Amsterdam-Oost blijkt dat alle samenlevingen in de wereld, of ze dat willen of niet, multicultureel zijn omdat er overal mannen en vrouwen zijn.

De Turkse journaliste Nadire Mater vertelt in het Engels hoe bang ze is voor de fundamentalistische Refahpartij van premier Erbakan. En hoe ze is geschrokken van de tanks in Sincan, een voorstadje van Ankara, waar de Refahburgemeester tijdens de vastenmaand Ramadan een 'solidariteitsbijeenkomst' had georganiseerd vanwege Jeruzalem. Hij had daar hoog bezoek, de Iraanse ambassadeur, die betoogde dat toepassing van de islamitische sjariahwet de oplossing zou zijn van al Turkije's kwalen.

Dat klinkt in de oren van Turkse militairen even erg als wanneer je in Iran zou zeggen dat alle heil te verwachten is van onthoofding van de ajatollahs. En daarom reden er vervolgens tanks rond in Sincan en verdween de burgemeester, die ook wat ongelukkigs had gezegd, met een loodzware aanklacht in het cachot.

Nadire: “Ik ben een dag lang panisch geweest, toen ik die tv-beelden zag. Voor het eerst sinds de staatsgreep van 1980 was ik echt bang. Twee verschijnselen stonden daar tegenover elkaar, die ik beide verafschuw, de sjariah en de tanks, islamisering en militarisering. De hele dag ben ik zonder ophouden gebeld door mensen, die even bang waren als ik. En, heel opvallend, het waren op één uitzondering na allemaal vrouwen”.

Nadire heeft er een verklaring voor: “Voor mannen is de sjariah niet zo'n ramp. Er verandert voor hen niet veel. Bij vrouwen ligt dat anders. Misschien gaan ze allerlei beroepen voor je verbieden en zullen ze je dwingen een hoofddoek te dragen. Het heeft heel directe gevolgen. Vandaar dat vrouwen zich veel meer zorgen maken over het fundamentalisme dan mannen. Die denken dat het in Turkije wel zal loslopen, dat de militairen uiteindelijk toch de baas zijn”.

Nadire is een van de organisatoren van de wekelijkse demonstraties op zaterdag, in de Istanbulse wijk Beyoglu, van de 'dwaze Turkse moeders' wier kinderen spoorloos zijn verdwenen. Zojuist is ze aangekomen uit Turkije, aan de vooravond van een bijeenkomst over de oorlog van het Turkse leger tegen de Koerden, georganiseerd door de organisatie 'Stop de oorlog in Turkije'.

Met Nadire meegekomen is de advocaat Sedat Aslantas. Hij spreekt geen Engels, heeft dus niet gehoord wat Nadire heeft gezegd. “Vraag hém eens hoe gevaarlijk hij de Refahpartij vindt”, stelt Nadire voor. “Moet je opletten wat hij zegt”.

Nadire's theorie dat mannen het allemaal lichter opvatten komt uit. Aslantas komt met een analyse, die kraakhelder en geruststellend is. Hij haakt aan bij een opmerking die Nadire even eerder maakte, dat er eigenlijk maar één partij is in Turkije, de Nationale Veiligheidsraad. Dat is de grote macht achter de schermen, die de regering de halsband omdoet. Zowel de premier als de president hebben er zitting in maar de militairen delen er de lakens uit.

Aslantas, op dit thema verder componerend: “De fundamentalisten kunnen het systeem niet bedreigen. Turkije wordt geen Algerije of Iran. Refah is een systeempartij, net als alle andere partijen. Het is het andere gezicht van het 'kemalisme' (staatsfilosofie van Turkije, met nadruk op scheiding van godsdienst en staat).

Volgens secularisten liegt Refah, verbergt ze haar ware aard. Ja, Refah liegt, alleen niet tegen anderen maar tegen de eigen aanhang. De verhoudingen tussen de militairen en Refah verbeteren met de dag. Dat gedoe in Sincan stelde weinig voor. Het leger heeft zelf Refah aan de macht gebracht, omdat het betere betrekkingen wilde met moslimstaten. Refah is de meest opportunistische partij van Turkije''. Nadire sputtert tegen, heeft het over infiltratie van fundamentalisten in het leger, zegt dat Refah de afgelopen maanden zestigduizend aanhangers heeft benoemd in overheidsdienst, waaronder personeel in kindercreches. Zodat de beïnvloeding al jong kan beginnen.

Aslantas geeft geen krimp. Ook Nadire's argument dat in Iran eind jaren zeventig links de fundamentalisten zwaar heeft onderschat en dat in Turkije nu hetzelfde gebeurt, brengt hem niet aan het wankelen: “Er komt geen sjariah in Turkije, en ook geen militaire staatsgreep”. Waarop Nadire, in een mengsel van berusting en triomf, in het Engels besluit: “Zie je wat ik bedoel?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden