Angst voor katholieke koningin is prachtige satire

Katholieken konden geen Nederlander zijn, vond de negentiende eeuwse theoloog P.J. Hoedemaker. Senator Erik Jurgens vermoedt dat deze Hoedemaker de echte schrijver is van het stuk over de roomse bedreiging van ons koninklijk huis (Podium, 9 februari).

Erik Jurgens

Prachtig, zo'n persiflage van professor Rudolf Boon over de religieuze achtergrond van de vriendin van de kroonprins. Geheel in de stijl van P.J. Hoedemaker, een protestants theoloog uit de tweede helft van de negentiende eeuw.

Hoedemaker vond dat het geestesmerk van de Nederlandse natie Nederlands hervormd was, een staat met den Bijbel, en dat daarom katholieken geen Nederlander konden zijn. Achter het pseudoniem prof.dr. Rudolf Boon, theoloog en cultuurhistoricus, herrijst Hoedemaker. Met Máxima als koningin, zo stelt deze knappe persiflage, krijgen de roomse bisschoppen greep op het hofleven. Máxima komt uit een milieu ''gedrenkt in een roomse monocultuur naar Spaans-Baskisch model, reactionair, autocratisch, traditionalistisch van aard''. Dat 'Baskisch' is subtiel. Was Ignatius van Loyola, de stichter der Jezuïetenorde, geen Bask? Jawel, hier worden wij gewaarschuwd voor de Macht und Geheimnis der Jesuiten, wat de titel is van een klassiek werk over het probleem.

Boon roept dat die roomse monocultuur waaruit Máxima komt, wel wat anders is dan ,,de Nederlandse variant van het katholicisme, dat zijn plaats heeft gevonden in een cultuur met een protestantse kleur''. Zo'n zin is echt hoedemakeriaans. Waarom zijn die roomsen hier zo democratisch? Omdat zij door de protestanten zijn opgevoed en die hebben een synodale kerkorde, zonder bisschoppen.

Boon voert de persiflage nog verder: ,,Weldra neemt dan een biechtvader zijn vaste plaats in de hofhouding. De chique kerk in de Parkstraat wordt dan het ontmoetingscentrum van de Haagse rooms-katholieke elite van het hof''. De chique kerk van Den Haag is de Paschalis. Maar afgezien van deze kleine misser zie je het al voor je. De biechtvader! Een Raspoetin die de koningin en dus ook het staatshoofd naar zijn hand zet. Had ook niet de Russische vrouw van Willem II een orthodoxe pope op afroep? En dat leidde tot de toegevendheid van de koning aan die pion van de katholieken, de liberaal Thorbecke, die in 1853 herstel van de bisschoppelijke hiërarchie toeliet. Bisschoppen, zo gaat de satire verder, ontlenen hun status aan hun positie in een wereldkerk. ,,Dat draagt ertoe bij dat hun woord aan het hof een verklaring van een protestantse synode overstemt. De invloed van de bisschoppen wordt nog versterkt door het mediagenieke uiterlijke vertoon waarmee hun kerkelijke functie wordt omgeven.''

Een voltreffer, al klinkt hier ook jaloezie door. Dat bisschoppen maatschappelijk in de laatste decennia aanzienlijk aan status en invloed hebben ingeboet, dat de roomsen zich in belangrijke mate ook kerkelijk geëmancipeerd hebben, dat biechtvaders niet zo'n rol meer spelen, dat in de politiek rooms en protestants broederlijk samenwerken, dat kon de negentiende eeuwse Hoedemaker inderdaad allemaal niet voorzien. Daarom is deze tekst zo mooi op z'n Hoedemakers.

Er zijn nog een paar juwelen in de tekst te vinden. Na eerst, met recht, te hebben gesteld dat de beginselen van ons democratisch staatsbestel hun wortels vinden in Britse en Amerikaanse presbyteriaanse kring en in onze vrijzinnige traditie, na dus voor het protestantisme het geestesmerk van democratie en tolerantie te hebben opgeëist, vervolgt de persiflage: ,,Het is allerminst uitgesloten dat een toekomstige troonopvolger zich laat opnemen in de rooms-katholieke kerk. Een dergelijke beëindiging van een traditie kan niet worden afgedaan als een privé-aangelegenheid van het staatshoofd.''

Afgezien van een kleine uitglijer -staatshoofd is een ambt, niet dat ambt maar de bekleder daarvan heeft een privé-leven- is dit weer Hoedemaker op z'n best: eerst (religieuze) tolerantie als protestante deugd opeisen om het genot daarvan vervolgens te ontzeggen aan niet-protestanten. Zou een troonopvolger overigens wel tot de Gereformeerde Bond in de Nederlandse hervormde kerk of tot de doopsgezinden mogen toetreden? De theoloog Hoedemaker zou dat niet zien zitten. En kijk naar de Belgen. Boon suggereert dat daar de clerus het geweten van wijlen koning Boudewijn zodanig heeft weten te kneden dat dit geweten nota bene 'in conflict kwam met hetgeen de landsregering besloten had'. De schrijver doelt hier op de weigering van de koning zijn handtekening te zetten onder een wet die abortus provocatus legaliseerde.

Nu kan ook een ongekneed geweten geheel zelfstandig tot zo'n inzicht komen, maar het is natuurlijk volkomen duidelijk dat, met een roomse vrouw voor de kroonprins, zulke verschrikkingen ook hier te verwachten zijn.

Mijn hervormde vrouw, en ik die van roomschen huize ben, hebben genoten van deze mooie karikatuur. Het maakt dat gedoe over het rooms zijn van Máxima op treffende wijze belachelijk. Zulke persiflages willen we in Trouw vaker lezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden